Tiêu chuẩn hóa gắn với yêu cầu thực tiễn của ngành

Các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có đặc điểm đa dạng, liên quan đến nhiều loại hình sản phẩm, dịch vụ và hoạt động chuyên môn. Vì vậy, việc nghiên cứu, lựa chọn và áp dụng tiêu chuẩn cần xuất phát từ đặc thù của từng lĩnh vực, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý và mục tiêu phát triển trong từng giai đoạn.

Trong lĩnh vực văn hóa, tiêu chuẩn có thể góp phần hỗ trợ nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, hoàn thiện các yêu cầu kỹ thuật và tăng cường hiệu quả quản lý. Đối với hoạt động xuất bản, in, phát hành và các sản phẩm văn hóa, việc xác định những yêu cầu phù hợp còn giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp có cơ sở thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện, kiểm soát chất lượng và cung cấp sản phẩm đến người sử dụng.

Trong lĩnh vực thể thao, tiêu chuẩn liên quan đến chất lượng và an toàn của trang thiết bị, dụng cụ thể thao có ý nghĩa đối với người tập luyện, vận động viên cũng như các đơn vị tổ chức hoạt động thể thao. Việc quan tâm đến tiêu chuẩn phù hợp góp phần tạo điều kiện cho các hoạt động tập luyện, thi đấu và cung cấp dịch vụ thể thao được triển khai an toàn, hiệu quả.

Đối với lĩnh vực du lịch, tiêu chuẩn có thể hỗ trợ nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện trải nghiệm của du khách và thúc đẩy việc thực hiện các yêu cầu về an toàn, bảo vệ môi trường. Đây là những yếu tố có ý nghĩa trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và điểm đến, hướng tới phát triển du lịch có trách nhiệm và bền vững.

Từ thực tiễn trên, việc thúc đẩy hoạt động tiêu chuẩn hóa trong ngành văn hóa, thể thao và du lịch cần được tiếp cận theo hướng thiết thực, phù hợp với yêu cầu của từng lĩnh vực. Không chỉ dừng ở việc xây dựng hoặc áp dụng tiêu chuẩn, điều quan trọng là nâng cao nhận thức về lợi ích của tiêu chuẩn, xác định đúng nhu cầu và bảo đảm khả năng triển khai trong thực tế.

Đưa thông điệp Ngày Tiêu chuẩn thế giới vào hoạt động chuyên môn

Năm 2026, thông điệp Ngày Tiêu chuẩn thế giới tiếp tục nhấn mạnh vai trò của tiêu chuẩn đối với các Mục tiêu phát triển bền vững (SDG), với tầm nhìn chung hướng tới một thế giới tốt đẹp hơn. Trọng tâm của năm nay là Mục tiêu phát triển bền vững số 7 về năng lượng sạch với giá thành hợp lý, qua đó làm nổi bật đóng góp của tiêu chuẩn trong bảo đảm an toàn, hiệu quả và thúc đẩy khả năng kết nối của các hệ thống năng lượng với công nghệ số.

Đối với ngành văn hóa, thể thao và du lịch, tinh thần của thông điệp này có thể được vận dụng thông qua việc tăng cường quan tâm đến chất lượng, hiệu quả sử dụng nguồn lực, an toàn và trách nhiệm với môi trường trong các hoạt động chuyên môn. Tùy theo đặc điểm từng lĩnh vực, tiêu chuẩn có thể trở thành công cụ hỗ trợ các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp hoàn thiện quy trình, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ và đáp ứng những yêu cầu phát triển mới.

Hưởng ứng Ngày Tiêu chuẩn thế giới 14/10/2026 cũng là dịp khuyến khích các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp thuộc lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch chủ động tìm hiểu, cập nhật và áp dụng các tiêu chuẩn phù hợp; tăng cường trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực thực hiện. Cùng với đó, cần chú trọng phổ biến kiến thức về tiêu chuẩn hóa để các bên liên quan hiểu rõ hơn lợi ích của hoạt động này, từ đó chuyển nhận thức thành hành động cụ thể.

Với cách tiếp cận phù hợp và gắn với nhu cầu thực tiễn, tiêu chuẩn hóa có thể đóng góp tích cực vào việc nâng cao chất lượng quản lý, phát triển sản phẩm và dịch vụ, đồng thời hỗ trợ ngành văn hóa, thể thao và du lịch thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững trong thời gian tới.

Nguyễn Lan Hương

Tiêu chuẩn quốc tế – nền tảng cho hợp tác và phát triển

Ngày Tiêu chuẩn thế giới được hưởng ứng bởi ba tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế hàng đầu gồm Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO), Ủy ban Kỹ thuật Điện quốc tế (IEC) và Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU). Ngày kỷ niệm là sự ghi nhận nỗ lực hợp tác của hàng nghìn chuyên gia trên thế giới trong việc xây dựng những thỏa thuận kỹ thuật tự nguyện, được công bố dưới hình thức các tiêu chuẩn quốc tế.

Mỗi tổ chức đảm nhiệm những lĩnh vực chuyên môn riêng, cùng góp phần hình thành nền tảng kỹ thuật cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống. ISO xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế trên nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp, dịch vụ đến chăm sóc sức khỏe và nông nghiệp. IEC tập trung vào công nghệ điện, điện tử và các lĩnh vực liên quan, góp phần bảo đảm an toàn, hiệu quả cho thiết bị và hệ thống kỹ thuật. Trong khi đó, ITU đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực viễn thông, công nghệ thông tin và truyền thông, thúc đẩy khả năng kết nối và tương thích giữa các hệ thống trên phạm vi toàn cầu.

Thông qua việc thống nhất các yêu cầu và phương pháp kỹ thuật, tiêu chuẩn quốc tế giúp nâng cao chất lượng, độ an toàn và hiệu quả của sản phẩm, dịch vụ; tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế; đồng thời hỗ trợ đổi mới sáng tạo và tăng cường hợp tác giữa các quốc gia. Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng liên kết chặt chẽ, tiêu chuẩn trở thành một công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu thị trường và thích ứng với những thay đổi về công nghệ, môi trường.

Tiêu chuẩn phục vụ các mục tiêu phát triển bền vững

Năm 2026, thông điệp Ngày Tiêu chuẩn thế giới tiếp tục nhấn mạnh chủ đề “Tiêu chuẩn phục vụ các Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) – Tầm nhìn chung cho một thế giới tốt đẹp hơn” (Standards for SDGs – Our shared vision for a better world). Chủ đề thể hiện mối liên hệ giữa hoạt động tiêu chuẩn hóa với nỗ lực thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc, hướng tới xóa đói giảm nghèo, bảo vệ hành tinh và nâng cao chất lượng cuộc sống của con người.

Trong năm nay, thông điệp tập trung làm nổi bật Mục tiêu phát triển bền vững số 7, về năng lượng sạch với giá thành hợp lý. Theo thông điệp chung của ISO, IEC và ITU, năng lượng sạch và đáng tin cậy không chỉ đáp ứng nhu cầu điện năng mà còn giúp duy trì kết nối giữa các cộng đồng, mở rộng cơ hội kinh tế thông qua các dịch vụ và thanh toán số, đồng thời góp phần xây dựng tương lai bền vững hơn cho con người và hành tinh.

Các tiêu chuẩn quốc tế có vai trò hỗ trợ hiện thực hóa mục tiêu này thông qua việc góp phần bảo đảm hạ tầng năng lượng vận hành an toàn, hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện tích hợp với công nghệ số và hệ thống truyền thông hiện đại. Việc áp dụng các tiêu chuẩn phù hợp cũng giúp các bên liên quan có cơ sở chung để phát triển, vận hành và đánh giá các hệ thống kỹ thuật.

Thông điệp năm 2026 cho thấy tiêu chuẩn không chỉ là những quy định kỹ thuật mà còn là công cụ hỗ trợ chuyển hóa các cam kết phát triển bền vững thành giải pháp thực tiễn, mang lại lợi ích cho cộng đồng.

Thúc đẩy nhận thức và ứng dụng tiêu chuẩn trong thực tiễn

Hưởng ứng Ngày Tiêu chuẩn thế giới, các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp có thêm cơ hội nhìn nhận rõ hơn vai trò của tiêu chuẩn trong hoạt động quản lý, sản xuất, cung cấp dịch vụ và bảo vệ lợi ích người tiêu dùng. Việc chủ động tìm hiểu, áp dụng tiêu chuẩn phù hợp góp phần nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn, sử dụng hiệu quả nguồn lực và hướng tới phát triển bền vững.

Tại Việt Nam, việc tăng cường tuyên truyền về tiêu chuẩn hóa, khuyến khích sự tham gia của các bên liên quan và thúc đẩy áp dụng tiêu chuẩn trong các lĩnh vực của đời sống có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình phát triển kinh tế – xã hội. Ngày Tiêu chuẩn thế giới 14/10/2026 vì vậy không chỉ là dịp tôn vinh những đóng góp của cộng đồng tiêu chuẩn hóa quốc tế mà còn nhắc nhở về trách nhiệm chung trong việc xây dựng các nền tảng kỹ thuật tin cậy, phục vụ đổi mới sáng tạo và một tương lai bền vững hơn.

Nguyễn Lan Hương

Chất lượng ngày càng gắn với khả năng một tổ chức thực hiện đúng những gì mình cam kết, ứng phó với rủi ro, thích ứng với thay đổi và tạo dựng niềm tin với khách hàng, đối tác và xã hội. Đây là thông điệp nổi bật được đặt ra tại ISO Annual Meeting 2026 ở Paris, đặc biệt qua phiên thảo luận về phiên bản mới của ISO 9001.

Ngày 30/9/2026, trong khuôn khổ ISO Annual Meeting 2026, phiên “The new ISO 9001: Trust as a strategic advantage” – “ISO 9001 mới: Niềm tin như một lợi thế chiến lược” đã tập trung trao đổi về sự thay đổi của quản lý chất lượng trong bối cảnh kinh doanh mới.

Phiên thảo luận diễn ra chỉ ít ngày sau khi ISO chính thức công bố ISO 9001:2026 – Quality management systems – Requirements, phiên bản mới của tiêu chuẩn hệ thống quản lý chất lượng được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới. Theo ISO, hơn một triệu tổ chức trên toàn cầu đang dựa vào khuôn khổ ISO 9001 để quản lý chất lượng và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Vì sao ISO 9001 cần được cập nhật?

ISO 9001 đã trở thành một trong những tiêu chuẩn quen thuộc nhất trong lĩnh vực quản lý chất lượng. Tuy nhiên, môi trường hoạt động của các tổ chức hiện nay đã khác đáng kể so với thời điểm phiên bản ISO 9001:2015 được xây dựng.

Công nghệ số đang thay đổi phương thức sản xuất và cung cấp dịch vụ. Chuỗi cung ứng ngày càng liên kết giữa nhiều quốc gia. Doanh nghiệp phải đối mặt với những biến động về thị trường, địa chính trị và nguồn cung. Khách hàng và các bên liên quan cũng đòi hỏi cao hơn về tính minh bạch, trách nhiệm và khả năng đáp ứng.

Trong bối cảnh đó, ISO 9001 cần tiếp tục giữ được những nguyên tắc cốt lõi về chất lượng nhưng đồng thời phải phù hợp hơn với môi trường kinh doanh đang thay đổi nhanh chóng.

ISO cho biết phiên bản 2026 vẫn duy trì nền tảng đã làm nên vị thế của ISO 9001, nhưng có những cập nhật có mục tiêu nhằm tăng tính rõ ràng, khả năng sử dụng và mức độ phù hợp với thực tiễn hiện nay. Điều đáng chú ý là phiên bản mới nhấn mạnh hơn đến vai trò của lãnh đạo, văn hóa chất lượng, tư duy chiến lược và việc xem xét rủi ro cũng như cơ hội trong quá trình ra quyết định.

Từ quản lý chất lượng đến xây dựng niềm tin

Điểm nổi bật nhất được đưa ra tại ISO Annual Meeting 2026 chính là cách nhìn về niềm tin.

Trong hoạt động kinh doanh, khách hàng cần tin rằng sản phẩm hoặc dịch vụ sẽ đáp ứng yêu cầu. Doanh nghiệp cần tin vào nhà cung cấp và đối tác. Nhà đầu tư cần tin vào năng lực quản trị. Người lao động cần tin vào lãnh đạo. Các bên liên quan cần tin rằng những cam kết của tổ chức sẽ được thực hiện.

Như vậy, niềm tin không phải là một yếu tố nằm bên ngoài hệ thống quản lý chất lượng. Ngược lại, niềm tin được hình thành từ chính cách một tổ chức vận hành: cam kết rõ ràng, quy trình nhất quán, trách nhiệm được xác định, kết quả có thể kiểm chứng và khả năng xử lý khi có vấn đề phát sinh.

Theo Sam Somerville, người phụ trách nhóm công tác sửa đổi ISO 9001:2026, niềm tin là nền tảng của hoạt động kinh doanh và thương mại; tổ chức tạo dựng niềm tin khi thực hiện đúng cam kết, phản ứng hiệu quả khi có vấn đề và hành xử phù hợp với những giá trị mà mình tuyên bố.

Từ cách tiếp cận này, ISO 9001 không chỉ giúp một tổ chức “đạt chất lượng”, mà còn góp phần tạo ra những điều kiện để tổ chức có thể được tin cậy.

Lãnh đạo và văn hóa chất lượng được nhấn mạnh

Một điểm đáng chú ý trong ISO 9001:2026 là sự nhấn mạnh hơn vào leadership – vai trò của lãnh đạo và quality culture – văn hóa chất lượng.

Quản lý chất lượng không thể chỉ là nhiệm vụ của bộ phận chất lượng. Nếu chất lượng chỉ được coi là trách nhiệm của một phòng ban, hệ thống rất khó tạo ra sự thay đổi thực chất trong toàn tổ chức.

Chất lượng phải trở thành một phần trong cách tổ chức ra quyết định, phân bổ nguồn lực, quản lý con người và phục vụ khách hàng.

Vai trò của lãnh đạo vì vậy rất quan trọng. Lãnh đạo không chỉ phê duyệt chính sách chất lượng mà cần tạo ra môi trường trong đó chất lượng được coi là một giá trị của tổ chức.

Đây cũng là lý do ISO 9001:2026 tăng cường sự chú ý tới văn hóa chất lượng. Khi người lao động hiểu rằng chất lượng không phải là việc “kiểm tra ở cuối quy trình” mà là trách nhiệm được hình thành từ từng công đoạn, hệ thống quản lý sẽ có khả năng tạo ra kết quả ổn định hơn.

Rủi ro và cơ hội – nhìn xa hơn việc xử lý sai lỗi

Một nội dung quan trọng khác của phiên bản mới là cách tiếp cận đối với rủi ro và cơ hội. Trong môi trường kinh doanh hiện nay, một tổ chức không chỉ cần phản ứng khi vấn đề xảy ra. Điều quan trọng hơn là phải có khả năng nhận diện trước những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả mong muốn và chuẩn bị phương án ứng phó.ISO 9001:2026 làm rõ hơn cách tiếp cận đối với rủi ro và cơ hội, giúp tổ chức chủ động hơn trong việc đưa những yếu tố này vào quá trình ra quyết định.

Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với bối cảnh hiện nay, khi một sự cố tại một mắt xích trong chuỗi cung ứng có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến nhiều doanh nghiệp và nhiều thị trường.Quản lý chất lượng vì vậy ngày càng gắn với khả năng chống chịu.

Một tổ chức có hệ thống quản lý chất lượng tốt không chỉ tạo ra sản phẩm ổn định trong điều kiện bình thường, mà còn cần có khả năng nhận diện thay đổi, ứng phó với gián đoạn và duy trì hoạt động khi môi trường kinh doanh biến động.

Chất lượng trở thành lợi thế cạnh tranh

Nếu chất lượng tạo ra niềm tin thì niềm tin có thể trở thành một lợi thế chiến lược. Trong thị trường cạnh tranh, khách hàng có rất nhiều lựa chọn. Họ không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn quan tâm liệu doanh nghiệp có thực hiện đúng cam kết hay không, sản phẩm có ổn định không, dịch vụ có đáng tin cậy không và doanh nghiệp có phản ứng như thế nào khi xảy ra vấn đề. Một doanh nghiệp có thể mất nhiều năm để xây dựng uy tín nhưng chỉ cần một số sự cố nghiêm trọng cũng có thể đánh mất niềm tin rất nhanh. ISO cho rằng trong bối cảnh niềm tin có thể mất đi nhanh chóng nhưng cần thời gian dài để xây dựng lại, khả năng liên tục thực hiện đúng cam kết trở thành một năng lực chiến lược của tổ chức.

Đây chính là sự thay đổi đáng chú ý trong cách nhìn về ISO 9001:2026.

Tiêu chuẩn không chỉ được xem như một công cụ để doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của khách hàng hoặc phục vụ chứng nhận. Quản lý chất lượng có thể trở thành một năng lực quản trị, giúp tổ chức nâng cao hiệu quả, thích ứng với thay đổi và tạo dựng uy tín lâu dài.

ISO 9001:2026 – mới nhưng không xa lạ

Mặc dù có những cập nhật quan trọng, ISO 9001:2026 không phải là một sự thay đổi hoàn toàn về nền tảng. ISO nhấn mạnh phiên bản mới tiếp tục xây dựng trên những nguyên tắc và khuôn khổ đã được chứng minh qua nhiều thập kỷ. Những thay đổi chủ yếu nhằm làm rõ và cập nhật tiêu chuẩn để phù hợp hơn với môi trường kinh doanh hiện nay.

Điều này có ý nghĩa đối với hàng triệu tổ chức đang áp dụng ISO 9001 trên thế giới. Việc duy trì nền tảng quen thuộc đồng thời cập nhật những nội dung cần thiết sẽ giúp quá trình chuyển đổi thuận lợi hơn. Đặc biệt, phiên bản mới cũng được thiết kế để tăng khả năng tích hợp với các tiêu chuẩn hệ thống quản lý ISO khác, giúp tổ chức thuận lợi hơn khi xây dựng một hệ thống quản lý tích hợp.

Ý nghĩa đối với doanh nghiệp Việt Nam

Đối với Việt Nam, ISO 9001 đã được áp dụng rộng rãi trong nhiều ngành, lĩnh vực và loại hình tổ chức. Việc ISO công bố phiên bản 2026 vì vậy chắc chắn sẽ tạo ra những yêu cầu mới mà các doanh nghiệp, tổ chức cần quan tâm.

Tuy nhiên, điều quan trọng không nên chỉ là câu hỏi “khi nào phải chuyển sang phiên bản mới?”, mà trước hết là doanh nghiệp có thể sử dụng những thay đổi của ISO 9001:2026 như thế nào để nâng cao năng lực quản trị của chính mình.

Nếu chỉ coi tiêu chuẩn là một bộ hồ sơ để phục vụ đánh giá chứng nhận, giá trị của hệ thống quản lý chất lượng sẽ bị hạn chế. Ngược lại, nếu doanh nghiệp thực sự sử dụng hệ thống này để nhận diện rủi ro, cải tiến quy trình, nâng cao trách nhiệm của lãnh đạo, phát triển văn hóa chất lượng và tăng mức độ tin cậy với khách hàng, ISO 9001 có thể trở thành một công cụ quản trị hữu ích.

Đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, niềm tin của đối tác quốc tế trở thành một yếu tố quan trọng đối với khả năng mở rộng thị trường. Một hệ thống quản lý chất lượng được xây dựng bài bản có thể giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực của mình bằng những quy trình và kết quả có thể kiểm chứng, thay vì chỉ dựa vào những tuyên bố về chất lượng.

Từ Paris nhìn về tương lai của quản lý chất lượng

Việc ISO dành một phiên thảo luận riêng cho ISO 9001:2026 tại Annual Meeting 2026 cho thấy quản lý chất lượng vẫn giữ vị trí quan trọng trong chương trình nghị sự của cộng đồng tiêu chuẩn hóa quốc tế.

Điều đáng chú ý là chất lượng đang được đặt trong một bối cảnh rộng hơn: niềm tin, khả năng chống chịu, đổi mới, chuỗi cung ứng và sự thay đổi của môi trường kinh doanh.

Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt ISO Annual Meeting 2026 với chủ đề “Building trust in a changing world”.

Từ Hộ chiếu sản phẩm số đến trí tuệ nhân tạo, từ thích ứng với biến đổi khí hậu đến quản lý chất lượng, các nội dung được thảo luận tại Paris tuy khác nhau nhưng đều gặp nhau ở một điểm: xã hội đang cần những hệ thống có khả năng tạo ra kết quả đáng tin cậy trong một môi trường ngày càng phức tạp và biến động.

ISO 9001:2026 vì thế không chỉ là một phiên bản mới của một tiêu chuẩn quen thuộc. Nó phản ánh một cách nhìn rộng hơn về chất lượng: chất lượng không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng, mà còn nằm trong cách một tổ chức lãnh đạo, vận hành, nhận diện rủi ro, thực hiện cam kết và không ngừng cải tiến.

Và khi niềm tin trở thành một trong những tài sản quan trọng nhất của tổ chức, chất lượng không còn chỉ là yêu cầu cần đáp ứng – mà có thể trở thành lợi thế chiến lược để doanh nghiệp phát triển bền vững trong một thế giới đang thay đổi.

Nguyễn Lan Hương

Một sản phẩm đi qua bao nhiêu quốc gia trước khi đến tay người tiêu dùng? Nguyên liệu được lấy từ đâu? Ai đã sản xuất, vận chuyển và xử lý sản phẩm? Sản phẩm có đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn và môi trường hay không? Khi hàng hóa ngày càng lưu chuyển qua những chuỗi cung ứng phức tạp, câu trả lời cho những câu hỏi này không còn chỉ là vấn đề của doanh nghiệp mà trở thành một phần quan trọng của niềm tin trong thương mại quốc tế.

Đây cũng là một trong những nội dung đáng chú ý tại ISO Annual Meeting 2026 diễn ra tại Paris, Pháp. Trong phiên thảo luận “Digital product passports and the future of global trade” ngày 30/9/2026, các chuyên gia của ISO, doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp sản xuất đã tập trung trao đổi về một công cụ đang được quan tâm mạnh mẽ trên thế giới: Digital Product Passport – Hộ chiếu sản phẩm số (DPP).

Theo ISO, DPP có tiềm năng làm thay đổi cách sản phẩm được mua bán, quản lý, sử dụng, tái sử dụng và tạo dựng niềm tin trong thời đại số. Khi dữ liệu về sản phẩm có thể được tiếp cận và kiểm chứng dễ dàng hơn, thông tin không còn chỉ đi cùng sản phẩm dưới dạng hồ sơ giấy hay những chứng từ riêng lẻ mà có thể trở thành một phần của hệ thống dữ liệu xuyên suốt vòng đời sản phẩm.

Từ “truy xuất nguồn gốc” đến câu chuyện đầy đủ về một sản phẩm

Trong cách hiểu truyền thống, truy xuất nguồn gốc thường được đặt ra với câu hỏi: sản phẩm này đến từ đâu?

Tuy nhiên, trong chuỗi cung ứng hiện đại, một sản phẩm có thể không chỉ có một “nguồn gốc” đơn giản. Một sản phẩm hoàn chỉnh có thể được cấu thành từ nhiều nguyên liệu và linh kiện được sản xuất tại những quốc gia khác nhau, sau đó được lắp ráp, vận chuyển, phân phối và sử dụng ở những thị trường khác.

Do đó, việc chỉ xác định nơi sản xuất cuối cùng đôi khi chưa đủ để trả lời đầy đủ câu hỏi về hành trình của sản phẩm. Hộ chiếu sản phẩm số được kỳ vọng sẽ mở rộng cách tiếp cận này.

Theo hướng tiếp cận của ISO, DPP là một hồ sơ kỹ thuật số chứa thông tin về sản phẩm, bộ phận hoặc vật liệu trong suốt vòng đời của chúng. Tùy thuộc vào từng loại sản phẩm và yêu cầu áp dụng, thông tin có thể bao gồm nhận dạng và nguồn gốc sản phẩm, vật liệu và thành phần, đặc tính môi trường, thông tin sửa chữa và bảo trì, thông tin về an toàn và sự phù hợp, hướng dẫn tái sử dụng hoặc tái chế, cũng như thông tin về các chủ thể và sự kiện diễn ra trong chuỗi cung ứng.

Như vậy, DPP có thể được xem là bước phát triển cao hơn của việc quản lý thông tin sản phẩm trong môi trường số.

Điểm quan trọng là DPP không đơn thuần là một mã QR gắn trên sản phẩm. Mã QR, mã vạch hoặc một công nghệ nhận dạng khác chỉ có thể là phương tiện giúp kết nối sản phẩm vật lý với thông tin số. Đằng sau đó phải là cả một hệ thống để tạo lập, quản lý, chia sẻ, xác thực và truy cập dữ liệu sản phẩm. Chính ở điểm này, tiêu chuẩn quốc tế trở nên đặc biệt quan trọng.

Khi dữ liệu phải “nói cùng một ngôn ngữ”

Một trong những vấn đề lớn nhất đối với DPP không phải là khả năng tạo ra dữ liệu, mà là khả năng để dữ liệu có thể được sử dụng và hiểu thống nhất giữa nhiều hệ thống khác nhau.

Hãy hình dung một sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam, sử dụng một số linh kiện từ Nhật Bản, nguyên liệu từ một quốc gia khác, được xuất khẩu sang châu Âu và sau đó được phân phối qua nhiều doanh nghiệp. Mỗi doanh nghiệp có thể sử dụng một hệ thống công nghệ thông tin khác nhau; mỗi quốc gia có thể có những yêu cầu quản lý khác nhau; mỗi ngành hàng lại có những loại dữ liệu riêng.

Nếu các hệ thống này không thể kết nối với nhau, dữ liệu dù rất phong phú vẫn khó tạo ra giá trị thực tế. Đây chính là vấn đề được đặt ra tại phiên thảo luận về DPP trong ISO Annual Meeting 2026: làm thế nào để dữ liệu sản phẩm có thể di chuyển giữa các hệ thống và thị trường mà không mất đi ý nghĩa hoặc độ tin cậy?

ISO cho rằng tiêu chuẩn quốc tế có thể đóng vai trò kết nối các “mảnh ghép” này, giúp DPP có khả năng tương tác, mở rộng và được tin cậy trong các chuỗi giá trị toàn cầu.

Tại Hội nghị, thông qua một minh họa về khả năng truy xuất nguồn gốc của một viên kim cương, các chuyên gia đã cho thấy cách thông tin về nguồn gốc và hành trình của sản phẩm có thể được ghi nhận, kiểm tra và chia sẻ. Từ ví dụ cụ thể đó, vấn đề được mở rộng sang câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để cách tiếp cận này có thể hoạt động hiệu quả giữa các ngành, các hệ thống và các quốc gia khác nhau.

Đây là nơi mà tiêu chuẩn hóa có thể đóng vai trò như một “ngôn ngữ chung” của dữ liệu sản phẩm.

ISO/IEC JTC 5 – bước đi mới trong tiêu chuẩn hóa Hộ chiếu sản phẩm số

Một thông tin đặc biệt đáng chú ý từ ISO Annual Meeting 2026 là Hộ chiếu sản phẩm số hiện đã có một ủy ban kỹ thuật riêng của ISO và IEC – ISO/IEC JTC 5, Digital Product Passport.

Ủy ban này được thành lập trong năm 2026 với nhiệm vụ xây dựng những nền tảng chung phục vụ việc triển khai DPP, trong đó tập trung vào khả năng tương tác xuyên ngành, xuyên hệ thống và hỗ trợ dòng thông tin trong chuỗi cung ứng. Phạm vi của JTC 5 bao gồm khung của hệ thống DPP và hệ sinh thái DPP, đồng thời tránh trùng lặp với các tiêu chuẩn chuyên ngành đã thuộc phạm vi của những ban kỹ thuật khác.

Đây là một bước phát triển có ý nghĩa bởi nó cho thấy DPP đang chuyển từ một ý tưởng công nghệ thành một lĩnh vực cần được tiêu chuẩn hóa ở cấp độ quốc tế. Đáng chú ý hơn, ISO và IEC đã bắt đầu phát triển các dự án tiêu chuẩn đầu tiên liên quan đến DPP. Trong đó, dự án ISO/IEC AWI 25534-1 về “Digital product passport – Part 1: Concepts and terminology” hướng tới xây dựng thuật ngữ và những khái niệm nền tảng cho DPP, bao gồm các nguyên tắc chung, nhóm dữ liệu, cơ chế quản trị và niềm tin, đồng thời định hướng mối quan hệ giữa DPP với các tiêu chuẩn và cách tiếp cận hiện có.

Một dự án khác, ISO/IEC AWI 25534-2, về “Overview and fundamental principles”, cũng đã được phê duyệt dự án mới vào tháng 9/2026 và đang trong quá trình xây dựng.

Những động thái này cho thấy ISO đang từng bước hình thành một nền tảng tiêu chuẩn hóa chung cho hệ sinh thái DPP thay vì để mỗi ngành hoặc mỗi thị trường phát triển một mô hình hoàn toàn riêng biệt.

DPP và tương lai của thương mại toàn cầu

Tại ISO Annual Meeting 2026, DPP được đặt trong một bối cảnh rộng hơn: tương lai của thương mại toàn cầu.

Thương mại quốc tế về bản chất luôn cần niềm tin. Người mua cần tin vào người bán; doanh nghiệp cần tin vào nhà cung cấp; cơ quan quản lý cần tin vào thông tin về hàng hóa; người tiêu dùng cần tin rằng những gì được công bố về sản phẩm là chính xác. Khi thương mại chuyển mạnh sang môi trường số, yêu cầu này càng trở nên rõ ràng.Một doanh nghiệp có thể cung cấp hàng hóa cho khách hàng ở một quốc gia khác mà hai bên gần như không có quan hệ trực tiếp. Một sản phẩm có thể được giao dịch, vận chuyển và phân phối thông qua nhiều nền tảng và trung gian. Trong bối cảnh đó, dữ liệu đáng tin cậy về sản phẩm có thể trở thành một tài sản có giá trị không kém bản thân sản phẩm.

Đây cũng là thông điệp nổi bật của phiên thảo luận tại Paris: DPP có thể làm thay đổi kỳ vọng đối với tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc, đồng thời tạo ra những cơ hội mới cho việc quản lý, mua bán, sử dụng và tái sử dụng sản phẩm.

Đối với các quốc gia đang phát triển, vấn đề này càng đáng quan tâm. Nếu thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu thông tin minh bạch về sản phẩm, doanh nghiệp không chỉ phải bảo đảm chất lượng hàng hóa mà còn phải có khả năng chứng minh chất lượng và hành trình của hàng hóa bằng dữ liệu có thể kiểm chứng.

Điều đó có thể tạo ra cả cơ hội và thách thức. Cơ hội nằm ở việc những doanh nghiệp có hệ thống dữ liệu tốt có thể nâng cao khả năng tiếp cận thị trường, tăng tính minh bạch và tạo dựng niềm tin với đối tác quốc tế. Thách thức là doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ, quản trị dữ liệu, tiêu chuẩn hóa thông tin và khả năng kết nối với các hệ thống khác.

Từ câu chuyện của ISO đến vấn đề đặt ra đối với Việt Nam

Nhìn từ Việt Nam, những nội dung được trao đổi tại ISO Annual Meeting 2026 có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ và yêu cầu về truy xuất nguồn gốc ngày càng được quan tâm. Trong thời gian qua, truy xuất nguồn gốc ở Việt Nam chủ yếu được tiếp cận từ góc độ quản lý chất lượng, an toàn sản phẩm, chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây vẫn là những mục tiêu quan trọng.

Tuy nhiên, xu hướng DPP cho thấy truy xuất nguồn gốc trong tương lai có thể cần được nhìn nhận rộng hơn: không chỉ là xác định sản phẩm từ đâu đến, mà còn là xây dựng một hệ thống dữ liệu đáng tin cậy về sản phẩm trong toàn bộ vòng đời của nó. Điều này đặt ra yêu cầu về chuẩn hóa dữ liệu, chuẩn hóa phương thức trao đổi thông tin và bảo đảm khả năng kết nối giữa các hệ thống. Đối với các lĩnh vực quản lý nhà nước, câu hỏi không chỉ là “có cần truy xuất nguồn gốc hay không”, mà còn là cần truy xuất những thông tin nào, ở mức độ nào, dữ liệu được tạo lập bởi ai, được xác thực ra sao, được chia sẻ với những chủ thể nào và làm thế nào để các hệ thống có thể hiểu và sử dụng dữ liệu đó một cách thống nhất. Đây cũng là những câu hỏi mà hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc tế đang từng bước giải quyết.

Từ “mã truy xuất” đến “hộ chiếu số” của sản phẩm

Sự xuất hiện và phát triển của DPP cho thấy một sự chuyển dịch đáng chú ý trong tư duy quản lý sản phẩm. Nếu trước đây người ta chủ yếu quan tâm đến việc gắn một mã để truy tìm thông tin, thì xu hướng mới hướng tới việc xây dựng một hồ sơ dữ liệu có thể theo sản phẩm trong suốt vòng đời của nó.

Nếu trước đây thông tin chủ yếu phục vụ cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp, thì trong hệ sinh thái DPP, thông tin có thể được thiết kế để phục vụ nhiều chủ thể: nhà sản xuất, nhà cung cấp, nhà nhập khẩu, nhà phân phối, cơ quan quản lý, đơn vị sửa chữa, tái sử dụng, tái chế và cuối cùng là người tiêu dùng.

Đó là lý do DPP không nên được hiểu đơn giản như một công nghệ mới, mà cần được nhìn nhận như một mô hình quản trị thông tin sản phẩm trong nền kinh tế số.

ISO Annual Meeting 2026 tại Paris đã đưa vấn đề này vào một trong những cuộc thảo luận nổi bật về tương lai của thương mại. Thông điệp được đưa ra khá rõ ràng: trong một thế giới mà hàng hóa, dữ liệu và chuỗi cung ứng ngày càng xuyên biên giới, niềm tin sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng chứng minh thông tin về sản phẩm một cách minh bạch, nhất quán và có thể kiểm chứng.

Và để dữ liệu có thể vượt qua biên giới cũng như vượt qua ranh giới giữa các ngành, những “quy tắc chung” là điều không thể thiếu. Đó chính là vai trò mà tiêu chuẩn quốc tế đang hướng tới trong kỷ nguyên của Hộ chiếu sản phẩm số: biến dữ liệu thành một nền tảng chung của niềm tin, để câu chuyện của một sản phẩm có thể được xác minh, được hiểu và được tin cậy ở bất cứ nơi nào sản phẩm đó đi qua.

Nhìn rộng hơn, sự phát triển của Hộ chiếu sản phẩm số cũng đặt ra yêu cầu mới đối với các cơ quan quản lý, tổ chức tiêu chuẩn hóa và cộng đồng doanh nghiệp. Đây không chỉ là câu chuyện lựa chọn một nền tảng công nghệ, mà là quá trình xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu có tính thống nhất, minh bạch và có khả năng kết nối xuyên biên giới. Việc chủ động nghiên cứu các xu hướng tiêu chuẩn hóa mới sẽ giúp các quốc gia, trong đó có Việt Nam, có thêm thời gian chuẩn bị về chính sách, hạ tầng dữ liệu và năng lực của doanh nghiệp, qua đó hạn chế nguy cơ bị động khi những yêu cầu mới của thị trường quốc tế được áp dụng rộng rãi.

Nguyễn Lan Hương

Khi nhiệt độ tăng, thời tiết cực đoan diễn biến khó lường, nguồn nước chịu áp lực, hệ sinh thái suy giảm và chuỗi cung ứng ngày càng dễ bị gián đoạn, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để giảm phát thải, mà còn là làm thế nào để xã hội có thể thích ứng và trở nên chống chịu tốt hơn. Đây là một trong những vấn đề nổi bật tại ISO Annual Meeting 2026 diễn ra tại Paris, Pháp.

Trong khuôn khổ ISO Annual Meeting 2026, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) đã thông qua Tuyên bố Paris – Paris Statement, tái khẳng định vai trò của tiêu chuẩn quốc tế trong việc hỗ trợ các nỗ lực toàn cầu nhằm tăng cường khả năng chống chịu, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ thiên nhiên.

Khả năng chống chịu cũng là vấn đề của đầu tư và phát triển kinh tế

Một khía cạnh ngày càng được quan tâm trong câu chuyện thích ứng với biến đổi khí hậu là mối quan hệ giữa khả năng chống chịu và quyết định đầu tư. Một công trình hạ tầng, một khu đô thị, một nhà máy hay một hệ thống cung cấp nước được xây dựng hôm nay có thể được sử dụng trong nhiều thập kỷ. Nếu những rủi ro khí hậu trong tương lai không được tính đến ngay từ quá trình quy hoạch và thiết kế, chi phí để sửa chữa, nâng cấp hoặc khắc phục hậu quả sau này có thể lớn hơn rất nhiều so với chi phí đầu tư cho khả năng chống chịu ngay từ đầu.

Vì vậy, thích ứng với biến đổi khí hậu không nên được xem đơn thuần là một khoản chi phí bổ sung. Trong nhiều trường hợp, đó là một khoản đầu tư để bảo vệ giá trị của tài sản, duy trì hoạt động kinh tế và giảm thiểu rủi ro trong dài hạn.

Đây cũng là lý do các tiêu chuẩn và hướng dẫn quốc tế có thể đóng vai trò quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp có một phương pháp thống nhất để nhận diện rủi ro khí hậu, đánh giá mức độ dễ bị tổn thương và xây dựng kế hoạch ứng phó, các quyết định đầu tư sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.

Đối với các quốc gia đang phát triển, cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa. Nguồn lực cho thích ứng luôn có giới hạn, trong khi nhu cầu đầu tư rất lớn. Việc sử dụng các tiêu chuẩn và phương pháp quốc tế có thể giúp các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp xác định những rủi ro ưu tiên, phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn và tránh đầu tư theo cách chỉ giải quyết những thiệt hại trước mắt mà chưa tính đến những thay đổi dài hạn.

Như vậy, từ góc độ kinh tế, đầu tư cho khả năng chống chịu chính là đầu tư cho sự ổn định và khả năng phát triển lâu dài. Đây cũng là một trong những lý do khiến vấn đề thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng được đưa vào trung tâm của các cuộc thảo luận về tiêu chuẩn hóa quốc tế.

Tuyên bố được đề xuất bởi AFNOR – cơ quan tiêu chuẩn hóa quốc gia của Pháp, đơn vị đăng cai ISO Annual Meeting 2026, trong năm AFNOR kỷ niệm 100 năm thành lập. Việc Tuyên bố Paris được thông qua ngay tại Hội nghị đã tạo nên một dấu ấn quan trọng, đồng thời cụ thể hóa chủ đề chung của kỳ họp: “Building trust in a changing world” – “Xây dựng niềm tin trong một thế giới đang thay đổi”.

Từ giảm thiểu tác động đến chủ động thích ứng

Trong nhiều năm, cuộc thảo luận về biến đổi khí hậu thường tập trung mạnh vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu. Đây vẫn là nhiệm vụ có ý nghĩa then chốt.

Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy ngay cả khi các nỗ lực giảm phát thải được đẩy mạnh, những tác động của biến đổi khí hậu vẫn tiếp tục xuất hiện và ảnh hưởng đến đời sống con người.

Nắng nóng cực đoan có thể đe dọa sức khỏe cộng đồng. Mưa lớn và lũ lụt gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng. Hạn hán và thiếu nước tạo sức ép đối với nông nghiệp và sản xuất. Nước biển dâng tác động tới các khu vực ven biển. Những biến động này đồng thời có thể ảnh hưởng đến giao thông, năng lượng, thực phẩm và chuỗi cung ứng. Vì vậy, thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành một yêu cầu không thể tách rời khỏi phát triển bền vững.

Đây chính là điểm được nhấn mạnh trong Tuyên bố Paris của ISO. Theo ISO, các nỗ lực giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu cần được bổ sung bằng những hành động mạnh mẽ hơn về thích ứng, tăng cường khả năng chống chịu của hệ sinh thái và bảo tồn thiên nhiên.

Sự chuyển dịch này có ý nghĩa quan trọng: thay vì chỉ đặt câu hỏi “làm thế nào để giảm tác động của biến đổi khí hậu?”, xã hội cần đồng thời đặt câu hỏi “làm thế nào để sống, sản xuất và phát triển trong một thế giới đang thay đổi?”

ISO 14092 và vai trò của tiêu chuẩn trong thích ứng khí hậu

Một trong những công cụ được đề cập trong các thảo luận về thích ứng là ISO 14092, tiêu chuẩn liên quan đến quản lý thích ứng với biến đổi khí hậu. Điểm đáng chú ý của cách tiếp cận này là thích ứng khí hậu không được nhìn nhận như một hoạt động riêng lẻ mà cần được tích hợp vào quá trình lập kế hoạch, ra quyết định và quản lý của tổ chức, địa phương.

Theo các chuyên gia tham gia thảo luận của ISO, giá trị thực tế của tiêu chuẩn không chỉ nằm ở việc tiêu chuẩn được ban hành, mà ở khả năng giúp chính quyền địa phương và cộng đồng sử dụng nó để đưa ra những quyết định tốt hơn, phối hợp trách nhiệm, thu hút đầu tư và bảo vệ những nhóm dân cư cũng như khu vực dễ bị tổn thương trước các rủi ro khí hậu.

Điều này cho thấy một đặc điểm quan trọng của tiêu chuẩn quốc tế: tiêu chuẩn không trực tiếp thay thế chính sách của mỗi quốc gia hay kế hoạch của từng địa phương, nhưng có thể cung cấp một phương pháp và khuôn khổ chung để các chủ thể xây dựng chính sách và triển khai hành động một cách có hệ thống hơn.

Từ khí hậu đến nước, đất, thực phẩm và sức khỏe

Tuyên bố Paris cũng cho thấy ISO đang tiếp cận vấn đề môi trường theo hướng ngày càng liên kết và toàn diện hơn.

Biến đổi khí hậu không tồn tại tách biệt với những vấn đề môi trường khác. Áp lực về nước có thể ảnh hưởng đến nông nghiệp và an ninh lương thực. Suy giảm đa dạng sinh học có thể làm suy yếu khả năng chống chịu của hệ sinh thái. Sự suy giảm tài nguyên có thể tạo ra những tác động kinh tế và xã hội. Những vấn đề về môi trường cuối cùng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của con người. Trong Tuyên bố Paris, ISO đề cập tới hàng loạt thách thức có mối liên hệ với nhau như sức ép đối với chuỗi cung ứng, suy giảm đa dạng sinh học, cạn kiệt tài nguyên, quản lý nước và đất, an ninh lương thực và sức khỏe toàn cầu.

Cách tiếp cận này rất đáng chú ý bởi nó phản ánh thực tế rằng một giải pháp chỉ tập trung vào một vấn đề có thể chưa đủ để tạo ra khả năng chống chịu lâu dài.

Ví dụ, bảo vệ nguồn nước không chỉ là xây dựng thêm công trình cung cấp nước. Đó còn là câu chuyện về quản lý đất, bảo vệ hệ sinh thái, sử dụng tài nguyên hiệu quả, quy hoạch đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tương tự, bảo vệ thiên nhiên không chỉ là bảo tồn một khu vực riêng biệt mà còn liên quan đến cách thức sản xuất, tiêu dùng và phát triển kinh tế.

Tiêu chuẩn – cầu nối giữa tri thức và hành động

Một thông điệp quan trọng trong Tuyên bố Paris là tiêu chuẩn quốc tế có thể giúp chuyển những cam kết toàn cầu thành hành động thực tế. Đây là vai trò ngày càng quan trọng của tiêu chuẩn hóa. Các cam kết quốc tế về khí hậu và phát triển bền vững thường được đưa ra ở cấp độ rất rộng. Nhưng để thực hiện, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần biết phải làm gì, đo lường như thế nào, đánh giá rủi ro ra sao và xác định kết quả bằng những tiêu chí nào. Tiêu chuẩn có thể cung cấp những khuôn khổ thực hành cho quá trình đó.

ISO nhấn mạnh rằng các tiêu chuẩn quốc tế được xây dựng dựa trên tri thức khoa học, chuyên môn kỹ thuật và sự đồng thuận của nhiều bên liên quan. Chúng có thể được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của từng lĩnh vực và từng địa phương, qua đó hỗ trợ các tổ chức ứng phó với những nhu cầu xã hội đang thay đổi.

Điều này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, nơi không có một giải pháp duy nhất phù hợp với mọi quốc gia.

Một quốc gia có thể phải ưu tiên chống ngập; một quốc gia khác phải tập trung vào hạn hán; một địa phương cần bảo vệ bờ biển trong khi địa phương khác phải bảo vệ rừng và nguồn nước.

Tiêu chuẩn quốc tế vì vậy cần tạo ra khung chung nhưng đủ linh hoạt để áp dụng trong những điều kiện khác nhau.

Bảo vệ thiên nhiên không chỉ là trách nhiệm của cơ quan môi trường

Một điểm đáng chú ý khác tại ISO Annual Meeting 2026 là mối quan hệ giữa doanh nghiệp và thiên nhiên. Trong quá khứ, bảo vệ thiên nhiên thường được xem chủ yếu là nhiệm vụ của cơ quan quản lý môi trường hoặc các tổ chức bảo tồn. Tuy nhiên, ngày càng rõ ràng rằng hoạt động sản xuất và kinh doanh có mối quan hệ trực tiếp với tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái.

Doanh nghiệp sử dụng nước, đất, năng lượng và nguyên liệu. Doanh nghiệp phụ thuộc vào các hệ sinh thái ổn định để duy trì hoạt động. Ngược lại, hoạt động sản xuất nếu không được quản lý phù hợp có thể tạo sức ép lên môi trường. Vì vậy, bảo vệ thiên nhiên đang dần trở thành một phần của câu chuyện quản trị doanh nghiệp. Phiên “Business & Nature: A conversation shaping the future” tại Hội nghị đặt câu hỏi về cách đưa thiên nhiên vào trong các cuộc thảo luận về kinh doanh và tương lai phát triển. Điều này phù hợp với xu hướng quốc tế đang ngày càng coi các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị là một phần của năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

Việt Nam và yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu

Nhìn từ Việt Nam, những vấn đề được đặt ra tại ISO Annual Meeting 2026 có ý nghĩa thực tiễn rất rõ ràng.

Là một quốc gia chịu tác động đáng kể của biến đổi khí hậu, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến nước, thiên tai, thời tiết cực đoan, khu vực ven biển, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Trong bối cảnh đó, nâng cao khả năng chống chịu không chỉ là nhiệm vụ của một ngành hay một cơ quan, mà cần sự phối hợp giữa nhiều lĩnh vực. Các tiêu chuẩn quốc tế có thể là một nguồn tham khảo quan trọng để xây dựng phương pháp đánh giá rủi ro, lập kế hoạch thích ứng và quản lý các hoạt động có liên quan. Đặc biệt, việc chủ động theo dõi và tham gia quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp Việt Nam vừa tiếp cận được kinh nghiệm quốc tế, vừa có cơ hội phản ánh điều kiện thực tế của mình vào quá trình xây dựng các chuẩn mực chung. Đối với doanh nghiệp, xu hướng này cũng đặt ra yêu cầu mới. Khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề trách nhiệm xã hội mà ngày càng liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì sản xuất, bảo đảm nguồn nguyên liệu, ổn định chuỗi cung ứng và duy trì thị trường.

Tuyên bố Paris – từ một thông điệp đến một quá trình hành động

Việc ISO thông qua Tuyên bố Paris tại Annual Meeting 2026 có thể được xem là một dấu mốc quan trọng trong cách tổ chức này tiếp cận các vấn đề về môi trường và phát triển bền vững.Tuyên bố không tạo ra một cam kết thay thế cho các chính sách khí hậu của từng quốc gia. Giá trị của nó nằm ở việc khẳng định vai trò của tiêu chuẩn quốc tế như một công cụ hỗ trợ triển khai. ISO cam kết tiếp tục cung cấp những khuôn khổ đáng tin cậy giúp kết nối các sáng kiến quốc tế và quốc gia với việc thực hiện trong thực tế. Tuyên bố đồng thời kêu gọi các thành viên ISO, cộng đồng chuyên gia kỹ thuật và các đối tác tiếp tục hợp tác, chia sẻ tri thức và phát triển, sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế để hướng tới một tương lai an toàn, chống chịu và bền vững hơn.

Từ Paris, thông điệp vì thế không chỉ dừng ở vấn đề biến đổi khí hậu. Đó là câu chuyện rộng hơn về cách con người chuẩn bị cho một thế giới đang thay đổi. Đầu tư cho khả năng chống chịu hôm nay có thể giúp xã hội giảm những tổn thất ngày mai. Và trong quá trình đó, tiêu chuẩn quốc tế có thể trở thành một trong những công cụ giúp biến tri thức, cam kết và sự đồng thuận thành những hành động cụ thể – từ cấp độ quốc gia đến từng thành phố, doanh nghiệp và cộng đồng.

Nguyễn Lan Hương

Đây là một trong những vấn đề nổi bật được đặt ra tại ISO Annual Meeting 2026 diễn ra tại Paris, Pháp.cTrong khuôn khổ Hội nghị, ngày 29/9/2026, phiên thảo luận “Top five trends shaping the future of AI” – “Năm xu hướng định hình tương lai của AI” đã quy tụ các chuyên gia từ Ngân hàng Thế giới, Microsoft và các tổ chức liên quan để cùng phân tích những cơ hội, thách thức và xu hướng có khả năng định hình giai đoạn phát triển tiếp theo của trí tuệ nhân tạo.cĐiểm đáng chú ý là cuộc thảo luận về AI tại ISO Annual Meeting 2026 không được đặt đơn thuần trong câu chuyện về công nghệ. AI được nhìn nhận trong mối quan hệ với niềm tin, trách nhiệm, dữ liệu, năng suất, công việc, an toàn, khả năng kiểm soát và vai trò của con người.Đây cũng chính là cách tiếp cận phù hợp với chủ đề chung của Hội nghị: “Building trust in a changing world” – Xây dựng niềm tin trong một thế giới đang thay đổi.

AI đang bước ra khỏi phòng thí nghiệm

Trong một thời gian dài, AI thường được nhắc đến như một công nghệ của tương lai. Tuy nhiên, thực tế đang thay đổi rất nhanh.

AI hiện đã xuất hiện trong nhiều hoạt động thường ngày, từ công cụ tìm kiếm, dịch thuật, hỗ trợ khách hàng, phân tích dữ liệu, sáng tạo nội dung cho đến các hệ thống hỗ trợ ra quyết định trong doanh nghiệp và cơ quan tổ chức.

ISO nhận định AI đang chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang thực tế đời sống. Khi các hệ thống AI ngày càng có năng lực và được tích hợp vào sản phẩm, dịch vụ cũng như các quy trình ra quyết định, tổ chức phải đối mặt với một nhóm câu hỏi mới về cách sử dụng và quản trị công nghệ này.

Sự thay đổi này làm cho vấn đề tiêu chuẩn hóa AI trở nên cấp thiết hơn.

Khi một hệ thống AI đưa ra kết quả mà con người sử dụng để đưa ra quyết định, người sử dụng cần biết kết quả đó đáng tin cậy đến đâu. Khi AI được sử dụng để xử lý dữ liệu của khách hàng hoặc người dân, vấn đề bảo mật và quyền riêng tư trở nên quan trọng. Khi AI tạo ra nội dung hoặc hỗ trợ những quyết định có ảnh hưởng đến con người, câu hỏi về trách nhiệm cũng không thể bị bỏ qua.

Nói cách khác, AI càng trở nên mạnh mẽ thì nhu cầu về những khuôn khổ giúp con người kiểm soát và tin tưởng AI càng lớn.

Tốc độ đổi mới và bài toán niềm tin

Một trong những nghịch lý của AI là công nghệ phát triển với tốc độ rất nhanh, trong khi việc xây dựng các cơ chế quản trị, pháp lý và tiêu chuẩn cần có thời gian.

Nếu chờ đến khi công nghệ hoàn toàn ổn định mới xây dựng tiêu chuẩn thì tiêu chuẩn có nguy cơ nhanh chóng trở nên lỗi thời. Nhưng nếu đưa ra những quy định quá cứng nhắc ngay từ đầu, chúng có thể vô tình hạn chế đổi mới.

Đây là bài toán khó không chỉ đối với cơ quan quản lý mà còn đối với cộng đồng tiêu chuẩn hóa quốc tế.

Phiên thảo luận tại ISO Annual Meeting 2026 đặt ra một câu hỏi rất đáng chú ý: Liệu đổi mới có thể tiếp tục với tốc độ cao nhưng đồng thời vẫn duy trì được niềm tin, trách nhiệm giải trình và sự giám sát của con người?

Câu hỏi này cho thấy cách tiếp cận của ISO đối với AI không phải là tìm cách làm chậm công nghệ, mà là tìm kiếm những nguyên tắc và khuôn khổ giúp công nghệ phát triển theo hướng có thể tin cậy.

Tiêu chuẩn, vì vậy, có thể đóng vai trò như một “đường ray” để đổi mới công nghệ phát triển nhanh nhưng vẫn có những nguyên tắc chung về an toàn, trách nhiệm và quản trị.

Dữ liệu có thể quan trọng không kém mô hình AI

Một vấn đề nổi bật trong cuộc thảo luận về tương lai AI là vai trò của dữ liệu.

Khi nói về AI, công chúng thường quan tâm đến mô hình nào mạnh hơn, hệ thống nào thông minh hơn hoặc công nghệ nào có khả năng xử lý nhiều nhiệm vụ hơn. Tuy nhiên, chất lượng và khả năng tiếp cận dữ liệu cũng có thể quyết định đáng kể hiệu quả của AI.

Một hệ thống AI dù được xây dựng trên công nghệ tiên tiến nhưng nếu được huấn luyện hoặc vận hành với dữ liệu không đầy đủ, thiếu đại diện, không chính xác hoặc không được quản lý phù hợp thì kết quả đầu ra có thể không đạt được mức độ tin cậy mong muốn.

Vì vậy, câu chuyện về AI không thể tách rời câu chuyện về quản trị dữ liệu.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức đang trong quá trình chuyển đổi số. Khi dữ liệu trở thành nguyên liệu đầu vào của AI, chất lượng dữ liệu, nguồn gốc dữ liệu, quyền sử dụng dữ liệu, khả năng kiểm chứng và bảo đảm an toàn dữ liệu sẽ ngày càng trở thành những vấn đề cần được quan tâm.

Từ góc độ tiêu chuẩn hóa, đây là một lĩnh vực có nhiều dư địa để xây dựng những yêu cầu và nguyên tắc chung.

AI không chỉ là vấn đề của các công ty công nghệ

Một nhận thức quan trọng có thể rút ra từ chương trình ISO Annual Meeting 2026 là AI không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ thông tin.

AI đang đi vào nhiều lĩnh vực khác nhau. Một doanh nghiệp sản xuất có thể sử dụng AI để tối ưu dây chuyền. Một ngân hàng có thể sử dụng AI để phát hiện giao dịch bất thường. Một bệnh viện có thể sử dụng AI để hỗ trợ phân tích hình ảnh. Một cơ quan quản lý có thể sử dụng AI để phân tích dữ liệu và hỗ trợ công tác điều hành.

Điều đó có nghĩa là những vấn đề liên quan đến AI cũng sẽ lan sang nhiều ngành nghề và lĩnh vực quản lý khác nhau.

Một hệ thống AI được sử dụng trong lĩnh vực tài chính có thể phải đối mặt với những yêu cầu khác với AI được sử dụng trong sản xuất. AI trong chăm sóc sức khỏe lại có những yêu cầu rất khác về an toàn và trách nhiệm. Trong lĩnh vực văn hóa, AI có thể đặt ra những vấn đề về bản quyền, nguồn dữ liệu, tính xác thực của nội dung và bảo vệ giá trị sáng tạo.

Do đó, bên cạnh những tiêu chuẩn chung về AI, nhiều lĩnh vực sẽ cần những tiêu chuẩn chuyên ngành để bảo đảm công nghệ được áp dụng phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực.

ISO/IEC 42001 – quản trị AI từ cấp độ tổ chức

Một minh chứng rõ ràng cho hướng đi này là ISO/IEC 42001:2023 – Information technology — Artificial intelligence — Management system.

Đây là tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên về  Tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu để tổ chức thiết lập, triển khai, duy trì và liên tục cải tiến một hệ thống quản lý AI. Điểm đáng chú ý là ISO/IEC 42001 không chỉ tập trung vào một sản phẩm AI cụ thể. Cách tiếp cận của tiêu chuẩn là đưa AI vào hệ thống quản lý của tổ chức.

Điều này có ý nghĩa quan trọng. Thay vì chỉ hỏi “hệ thống AI này có hoạt động tốt không?”, tổ chức cần đặt ra những câu hỏi rộng hơn: AI được sử dụng cho mục đích gì? Những rủi ro nào có thể phát sinh? Ai chịu trách nhiệm? Dữ liệu được quản lý như thế nào? Kết quả của AI có cần sự giám sát của con người hay không? Các rủi ro được đánh giá và xử lý ra sao?

ISO/IEC 42001 hướng tới việc giúp tổ chức quản lý những vấn đề này một cách có hệ thống, đồng thời hỗ trợ việc sử dụng AI có trách nhiệm và hiệu quả. ISO nhấn mạnh tiêu chuẩn bao quát những vấn đề đặc thù của AI như đạo đức, tính minh bạch và khả năng học hỏi liên tục của hệ thống. Đây chính là điểm giao thoa giữa AI và quản trị.

Từ “AI có thể làm gì?” đến “AI nên được sử dụng như thế nào?”

Sự phát triển của AI đang làm thay đổi câu hỏi mà xã hội đặt ra đối với công nghệ.

Trước đây, câu hỏi phổ biến là: AI có thể làm được những gì? Ngày nay, câu hỏi ngày càng chuyển thành: AI nên được sử dụng như thế nào? Hai câu hỏi này hoàn toàn khác nhau.

Một công nghệ có thể làm được một việc không có nghĩa là nó nên được sử dụng trong mọi trường hợp. Khả năng kỹ thuật cần đi cùng với đánh giá rủi ro, trách nhiệm và những nguyên tắc bảo vệ lợi ích của con người.

Ví dụ, nếu AI được sử dụng để hỗ trợ một quyết định quan trọng, liệu con người có thể kiểm tra và giải thích kết quả hay không? Nếu hệ thống mắc lỗi, ai chịu trách nhiệm? Nếu dữ liệu đầu vào có sai lệch, kết quả có thể bị ảnh hưởng như thế nào? Những câu hỏi này cho thấy niềm tin vào AI không thể được tạo ra chỉ bằng việc nói rằng AI thông minh.

Niềm tin phải được xây dựng thông qua những cơ chế có thể chứng minh được rằng hệ thống được thiết kế, triển khai và quản lý một cách có trách nhiệm.

Đây là lý do tiêu chuẩn quốc tế có thể đóng một vai trò quan trọng.

Con người vẫn phải ở trung tâm

Một trong những vấn đề quan trọng nhất khi nói về AI là vai trò của con người. AI có thể xử lý khối lượng dữ liệu rất lớn và đưa ra kết quả nhanh hơn con người trong nhiều nhiệm vụ. Tuy nhiên, trong những quyết định có tác động đáng kể đến con người và xã hội, việc duy trì sự giám sát của con người vẫn có ý nghĩa đặc biệt.

ISO Annual Meeting 2026 đặt vấn đề AI trong mối quan hệ với human oversight – sự giám sát của con người, trách nhiệm giải trình và niềm tin. Điều này cho thấy tiêu chuẩn hóa AI không nhằm thay thế con người bằng máy móc, mà hướng tới việc xác định cách thức để con người và công nghệ có thể phối hợp một cách an toàn và hiệu quả. Một hệ thống AI đáng tin cậy không nhất thiết là hệ thống không bao giờ mắc lỗi. Điều quan trọng hơn là tổ chức phải hiểu những giới hạn của hệ thống, nhận diện được rủi ro, có cơ chế giám sát và có khả năng can thiệp khi cần thiết.

Đó cũng chính là tư duy quản lý rủi ro đang ngày càng trở nên quan trọng trong tiêu chuẩn hóa AI.

An ninh mạng – một phần không thể tách rời

Bên cạnh AI, ISO Annual Meeting 2026 còn dành một phiên riêng cho an ninh mạng, với chủ đề “Cybersecurity unbound: Outsider voices on trust, power and digital societies”. Việc an ninh mạng được đặt trong nhóm chủ đề “Emerging tech & AI” cho thấy mối liên hệ ngày càng chặt chẽ giữa AI, dữ liệu và an toàn của môi trường số. ISO đặt vấn đề an ninh mạng không chỉ như một bài toán kỹ thuật mà còn liên quan đến những câu hỏi căn bản về niềm tin, quyền lực và xã hội số.

Khi các hệ thống AI ngày càng được kết nối với dữ liệu, nền tảng số và các hệ thống quan trọng, nguy cơ tấn công, thao túng hoặc sử dụng sai mục đích cũng trở thành vấn đề cần được tính đến.

Do đó, xây dựng niềm tin vào AI không thể tách khỏi việc bảo đảm an ninh của hệ thống và dữ liệu mà AI sử dụng.

Tiêu chuẩn quốc tế có thể tạo ra “mẫu số chung”

Một trong những giá trị lớn nhất của tiêu chuẩn quốc tế là khả năng tạo ra một mẫu số chung giữa các quốc gia, ngành nghề và tổ chức. AI không dừng lại ở biên giới quốc gia. Một mô hình AI có thể được phát triển tại một nước, sử dụng dữ liệu từ nhiều quốc gia và được cung cấp cho người dùng trên toàn thế giới. Nếu mỗi quốc gia xây dựng một cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau, doanh nghiệp và tổ chức sẽ phải đáp ứng quá nhiều yêu cầu không tương thích.

Tiêu chuẩn quốc tế có thể góp phần giảm bớt sự phân mảnh đó bằng cách tạo ra những nguyên tắc và yêu cầu chung. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khi có những tiêu chuẩn rõ ràng, doanh nghiệp có thể dựa vào một khuôn khổ được quốc tế công nhận để xây dựng hệ thống quản lý và chứng minh năng lực của mình, thay vì phải tự xây dựng một hệ thống hoàn toàn riêng biệt cho từng thị trường.

Việt Nam cần chuẩn bị từ sớm

Những thảo luận tại Paris cũng đặt ra nhiều vấn đề đối với Việt Nam. AI đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong các cơ quan, doanh nghiệp và đời sống xã hội. Cùng với cơ hội về năng suất và đổi mới, những yêu cầu về quản trị AI, chất lượng dữ liệu, an toàn thông tin, trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền lợi của người sử dụng cũng sẽ ngày càng rõ hơn. Vì vậy, việc theo dõi và tham gia vào quá trình tiêu chuẩn hóa quốc tế về AI có ý nghĩa quan trọng.

Việt Nam không chỉ cần quan tâm đến việc ứng dụng AI, mà còn cần quan tâm đến các tiêu chuẩn và khuôn khổ quản lý AI đang được hình thành trên thế giới.

Đặc biệt, các tiêu chuẩn như ISO/IEC 42001 cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: quản lý AI không nên chỉ được thực hiện bằng những quy định riêng lẻ, mà cần được tích hợp vào hệ thống quản lý của tổ chức, gắn với đánh giá rủi ro, trách nhiệm và cải tiến liên tục.

Đối với các lĩnh vực quản lý nhà nước, điều này càng có ý nghĩa khi AI bắt đầu được sử dụng trong nhiều hoạt động liên quan đến dữ liệu, cung cấp dịch vụ công và quản lý xã hội.

Từ đổi mới công nghệ đến đổi mới có trách nhiệm

Thông điệp nổi bật của ISO Annual Meeting 2026 không phải là lựa chọn giữa đổi mới và an toàn. Ngược lại, vấn đề là làm thế nào để hai yếu tố này có thể cùng tồn tại.

Thế giới không thể quay lại thời điểm trước khi AI xuất hiện. Cũng không thể yêu cầu công nghệ ngừng phát triển để chờ hoàn thiện tất cả các quy định. Điều cần thiết là xây dựng những cơ chế giúp công nghệ phát triển nhanh nhưng vẫn có trách nhiệm. Trong quá trình đó, tiêu chuẩn quốc tế có thể trở thành một công cụ quan trọng để kết nối đổi mới với niềm tin.

AI sẽ tiếp tục phát triển, những mô hình mới sẽ xuất hiện và cách thức ứng dụng AI chắc chắn sẽ thay đổi nhanh chóng. Nhưng những nguyên tắc nền tảng như minh bạch, trách nhiệm, an toàn, quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu và sự giám sát của con người sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng.

ISO Annual Meeting 2026 tại Paris vì thế không chỉ đặt câu hỏi về tương lai của AI, mà rộng hơn là đặt câu hỏi về tương lai của niềm tin trong một xã hội ngày càng được vận hành bởi công nghệ.

Khi AI ngày càng tham gia sâu vào những quyết định ảnh hưởng đến con người, niềm tin sẽ không thể chỉ dựa vào lời hứa rằng công nghệ “thông minh”. Niềm tin phải được xây dựng bằng

Trong thời gian tới, cùng với sự phát triển nhanh của AI, yêu cầu đối với các tiêu chuẩn quốc tế cũng sẽ tiếp tục thay đổi. Những tiêu chuẩn hôm nay có thể cần được cập nhật để thích ứng với những mô hình, phương thức ứng dụng và rủi ro mới. Vì vậy, việc tham gia chủ động vào quá trình xây dựng, áp dụng và phổ biến tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp các quốc gia không chỉ tiếp nhận thành quả công nghệ, mà còn có tiếng nói trong việc hình thành những nguyên tắc chung cho tương lai. Với Việt Nam, đây cũng là cơ hội để từng bước nâng cao năng lực quản trị AI, chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo an toàn, minh bạch, có trách nhiệm và phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế.

Nguyễn Lan Hương

Với chủ đề “Building trust in a changing world” – “Xây dựng niềm tin trong một thế giới đang thay đổi”, Hội nghị tập trung thảo luận vai trò ngày càng quan trọng của tiêu chuẩn quốc tế trong việc củng cố niềm tin, thúc đẩy đổi mới có trách nhiệm và giải quyết những thách thức toàn cầu.

Tiêu chuẩn quốc tế – nền tảng xây dựng niềm tin

ISO Annual Meeting là một trong những sự kiện quan trọng nhất hằng năm của cộng đồng tiêu chuẩn hóa quốc tế. Đây không chỉ là dịp để các thành viên ISO trao đổi về hoạt động xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn, mà còn là diễn đàn để các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp cùng nhìn nhận những thay đổi đang diễn ra trên thế giới và xác định những lĩnh vực mà tiêu chuẩn quốc tế có thể đóng góp thiết thực.

Năm 2026, vấn đề được đặt ở vị trí trung tâm của Hội nghị là niềm tin.

Trong bối cảnh thế giới đang có những thay đổi nhanh chóng về công nghệ, môi trường, thương mại và địa chính trị, niềm tin giữa các quốc gia, doanh nghiệp, tổ chức và người tiêu dùng ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng. Niềm tin đối với chất lượng sản phẩm, độ an toàn của công nghệ, tính minh bạch của chuỗi cung ứng, thông tin về sản phẩm hay những cam kết về phát triển bền vững không còn có thể chỉ dựa trên tuyên bố của các bên, mà cần được chứng minh bằng những cơ chế, quy trình và hệ thống có tính nhất quán.

Đây cũng chính là khoảng trống mà tiêu chuẩn quốc tế có thể góp phần giải quyết. Theo ISO, tiêu chuẩn cung cấp những khuôn khổ chung giúp các tổ chức chứng minh chất lượng, an toàn, tính toàn vẹn và trách nhiệm, qua đó tạo dựng sự tin cậy giữa các quốc gia, các ngành và các chuỗi cung ứng. Chủ đề của ISO Annual Meeting 2026 vì vậy không chỉ mang ý nghĩa thông điệp mà còn phản ánh một yêu cầu thực tiễn đối với hoạt động tiêu chuẩn hóa trong giai đoạn mới.

Hội nghị năm nay do AFNOR – cơ quan tiêu chuẩn hóa quốc gia của Pháp đăng cai tại Paris. Đây cũng là thời điểm có ý nghĩa đối với AFNOR khi tổ chức này kỷ niệm 100 năm thành lập. Việc Paris trở thành nơi hội tụ của cộng đồng tiêu chuẩn hóa quốc tế đã tạo nên một không gian đặc biệt để các quốc gia cùng trao đổi về tương lai của tiêu chuẩn và hợp tác quốc tế.

Ba nhóm chủ đề lớn định hình chương trình Hội nghị

Chương trình ISO Annual Meeting 2026 được xây dựng xoay quanh ba nhóm chủ đề lớn gồm Con người và hành tinh (People and planet); Công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo (Emerging tech & AI); Thương mại và phát triển (Trade and development).

Ở nhóm Con người và hành tinh, các đại biểu tập trung trao đổi về những vấn đề có tác động trực tiếp tới tương lai của xã hội và môi trường như khả năng chống chịu về nguồn nước, bảo vệ thiên nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu, bình đẳng giới và vai trò của tiêu chuẩn trong thúc đẩy phát triển bền vững. Một trong những thông điệp nổi bật được nhấn mạnh tại Hội nghị là thế giới không chỉ cần giảm thiểu các nguyên nhân gây biến đổi khí hậu mà còn phải tăng cường khả năng thích ứng và khả năng chống chịu của cộng đồng, hệ sinh thái và nền kinh tế.

AI và công nghệ mới: đổi mới phải đi cùng trách nhiệm

Một trọng tâm khác của Hội nghị là công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo (AI). Sự phát triển nhanh chóng của AI đang tạo ra những cơ hội lớn cho kinh tế và xã hội, nhưng đồng thời đặt ra nhiều câu hỏi về an toàn, bảo mật, trách nhiệm, khả năng kiểm soát và niềm tin của người sử dụng. Trong bối cảnh đó, tiêu chuẩn được nhìn nhận như một trong những công cụ giúp tạo ra những nguyên tắc và khuôn khổ chung để công nghệ có thể được phát triển và ứng dụng một cách an toàn, có trách nhiệm và đáng tin cậy. Các phiên thảo luận tại Hội nghị không chỉ tập trung vào bản thân AI mà còn mở rộng tới quá trình chuyển đổi số, dữ liệu, an ninh mạng và cách thức đưa các công nghệ mới vào thực tiễn mà vẫn bảo đảm niềm tin của xã hội.

Đặc biệt, ISO Annual Meeting 2026 dành sự quan tâm đáng kể tới việc số hóa nội dung tiêu chuẩn và xây dựng các tài sản tiêu chuẩn số, qua đó giúp tiêu chuẩn có thể được tiếp cận, kết nối và sử dụng hiệu quả hơn trong môi trường số.

Đây là xu hướng có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động tiêu chuẩn hóa trong tương lai, khi tiêu chuẩn không chỉ còn là những văn bản tĩnh mà ngày càng được tích hợp với dữ liệu, nền tảng số và các hệ thống công nghệ.

Thương mại toàn cầu và nhu cầu về những “quy tắc chung”

Trong nhóm chủ đề Thương mại và phát triển, Hội nghị tập trung vào một vấn đề rất thực tế: làm thế nào để duy trì niềm tin trong thương mại quốc tế khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang có nhiều biến động.

Sự thay đổi của chuỗi cung ứng, bất ổn địa chính trị, sự phân mảnh của thị trường và những yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch đang đặt ra nhiều thách thức đối với doanh nghiệp và các quốc gia.

Trong bối cảnh đó, các tiêu chuẩn quốc tế có thể đóng vai trò như một “ngôn ngữ chung”, giúp các bên hiểu và áp dụng những yêu cầu tương đồng về chất lượng, an toàn, thông tin sản phẩm và đánh giá sự phù hợp.

Một nội dung đáng chú ý tại Hội nghị là Digital Product Passport – Hộ chiếu sản phẩm số.

Thông qua Hộ chiếu sản phẩm số, thông tin về nguồn gốc, hành trình và những đặc tính liên quan của sản phẩm có thể được ghi nhận, kiểm chứng và chia sẻ trong suốt chuỗi cung ứng. Điều này mở ra khả năng nâng cao tính minh bạch, khả năng truy xuất và niềm tin đối với sản phẩm khi hàng hóa được lưu chuyển qua nhiều quốc gia và hệ thống khác nhau.

ISO cho rằng để Hộ chiếu sản phẩm số có thể phát huy hiệu quả trên quy mô quốc tế, cần có những khuôn khổ chung để bảo đảm dữ liệu sản phẩm có thể kết nối và được hiểu thống nhất giữa các hệ thống, ngành và thị trường. Đây cũng là nội dung có sự liên hệ trực tiếp với xu hướng truy xuất nguồn gốc sản phẩm, số hóa thông tin sản phẩm và minh bạch chuỗi cung ứng đang được nhiều quốc gia quan tâm.

ISO 9001 và sự chuyển dịch từ “chất lượng” sang “niềm tin”

Một nội dung thu hút sự quan tâm tại ISO Annual Meeting 2026 là phiên thảo luận về phiên bản mới của ISO 9001, tiêu chuẩn nổi tiếng về hệ thống quản lý chất lượng. Phiên thảo luận với chủ đề “The new ISO 9001: Trust as a strategic advantage” – “ISO 9001 mới: Niềm tin như một lợi thế chiến lược” cho thấy cách tiếp cận về chất lượng đang ngày càng gắn với khả năng tạo dựng và duy trì niềm tin của tổ chức đối với khách hàng và các bên liên quan.

Nếu chất lượng trước đây thường được nhìn nhận chủ yếu từ góc độ sản phẩm hoặc dịch vụ đáp ứng yêu cầu như thế nào, thì trong bối cảnh mới, chất lượng còn gắn với khả năng của tổ chức trong việc quản trị rủi ro, thích ứng, đổi mới và chứng minh năng lực thực hiện các cam kết của mình. Điều này cho thấy tiêu chuẩn quản lý chất lượng đang tiếp tục được phát triển để đáp ứng những thay đổi của môi trường kinh doanh và xã hội.

Một diễn đàn để kết nối và hợp tác quốc tế

Bên cạnh các phiên thảo luận chuyên môn, ISO Annual Meeting 2026 còn tạo ra không gian để các đại biểu từ các cơ quan tiêu chuẩn hóa quốc gia, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế trao đổi trực tiếp, chia sẻ kinh nghiệm và tăng cường hợp tác. Các hoạt động trong khuôn khổ “ISO Village” là một điểm nhấn của Hội nghị, nơi các đại biểu có thể trao đổi về các sáng kiến, công cụ và giải pháp mới trong lĩnh vực tiêu chuẩn hóa. Hội nghị cũng chú trọng tăng cường sự tham gia của các quốc gia đang phát triển, thế hệ chuyên gia trẻ và những nhóm đối tượng trước đây có thể gặp khó khăn trong việc tham gia quá trình xây dựng tiêu chuẩn.

Đáng chú ý, Hội nghị năm nay cũng chứng kiến việc ISO và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) công bố ISO/UNDP 53001 – Management systems for the United Nations Sustainable Development Goals (SDGs) – Requirements, tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên cung cấp một hệ thống quản lý giúp các tổ chức đưa các mục tiêu phát triển bền vững vào chiến lược, quản trị và hoạt động thực tiễn, đồng thời theo dõi và đo lường tiến độ thực hiện.

Từ Paris đến những hành động cụ thể

ISO Annual Meeting 2026 khép lại tại Paris nhưng những vấn đề được đặt ra tại Hội nghị sẽ tiếp tục được triển khai trong hoạt động của ISO và các thành viên trong thời gian tới.

Điểm đáng chú ý của Hội nghị lần này là tiêu chuẩn hóa không được nhìn nhận đơn thuần như việc xây dựng những yêu cầu kỹ thuật, mà ngày càng được đặt trong mối quan hệ với những vấn đề lớn của thế giới: biến đổi khí hậu, phát triển bền vững, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, thương mại quốc tế, chuỗi cung ứng và niềm tin của xã hội.

Từ “Building trust in a changing world”, ISO Annual Meeting 2026 gửi đi một thông điệp rõ ràng: trong một thế giới biến đổi nhanh, niềm tin cần được xây dựng trên những nền tảng có thể kiểm chứng, và tiêu chuẩn quốc tế có thể trở thành một trong những công cụ quan trọng để biến các nguyên tắc chung thành những hành động nhất quán trong thực tế.

Với việc thông qua Tuyên bố Paris về thích ứng khí hậu và khả năng chống chịu, thúc đẩy các sáng kiến về công nghệ và dữ liệu số, thảo luận về tương lai của quản lý chất lượng và ra mắt tiêu chuẩn ISO/UNDP 53001 về các mục tiêu phát triển bền vững, ISO Annual Meeting 2026 đã cho thấy một hướng đi.

Nguyễn Lan Hương

Từ một tài liệu tĩnh để con người đọc, tiêu chuẩn đang từng bước trở thành nguồn nội dung số có thể tìm kiếm, kết nối, tích hợp vào các hệ thống và thậm chí được máy đọc.

Đây là một trong những xu hướng đáng chú ý của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) trong năm 2026, khi ISO bắt đầu triển khai “digitally enhanced content” – nội dung tiêu chuẩn được nâng cao cho môi trường số. Chương trình sẽ được ISO triển khai theo hình thức “soft launch” từ ngày 1/10/2026, với một danh mục tiêu chuẩn ban đầu được lựa chọn để thử nghiệm và hoàn thiện mô hình trước khi mở rộng.

Sự thay đổi này cho thấy một điều quan trọng: không chỉ các ngành sản xuất, kinh doanh hay quản lý đang chuyển đổi số; bản thân hệ thống tiêu chuẩn hóa quốc tế cũng đang phải chuyển đổi để phù hợp với thế giới số.

Tiêu chuẩn không còn chỉ là một tài liệu PDF

Trong cách tiếp cận truyền thống, một tiêu chuẩn thường được phát hành dưới dạng văn bản. Người sử dụng tìm đến tiêu chuẩn, đọc các điều khoản, đối chiếu yêu cầu và áp dụng vào hoạt động của mình. Cách thức này vẫn có giá trị và sẽ tiếp tục tồn tại. Tuy nhiên, trong môi trường số, nhu cầu của người sử dụng đã thay đổi.

Một doanh nghiệp có thể muốn tìm ngay một yêu cầu cụ thể trong hàng trăm trang tiêu chuẩn. Một kỹ sư có thể muốn liên kết yêu cầu kỹ thuật với dữ liệu thiết kế. Một phần mềm có thể cần truy cập những thông tin tiêu chuẩn để tự động kiểm tra sự phù hợp. Một cơ quan quản lý có thể muốn kết nối yêu cầu của tiêu chuẩn với cơ sở dữ liệu, quy trình cấp phép hoặc hệ thống giám sát.Trong những trường hợp như vậy, một file PDF dù đã được số hóa vẫn chưa thực sự là “tiêu chuẩn số” theo nghĩa đầy đủ. ISO mô tả nội dung tiêu chuẩn được nâng cao cho môi trường số là bước chuyển từ một tài liệu tĩnh sang trải nghiệm số có thể hỗ trợ điều hướng, tìm kiếm, hỗ trợ triển khai, khả năng máy đọc và các dịch vụ số trong tương lai.

Nói cách khác, vấn đề không đơn giản là “đưa tiêu chuẩn lên mạng”, mà là thay đổi cách cấu trúc và cung cấp nội dung tiêu chuẩn để dữ liệu có thể được sử dụng hiệu quả hơn trong hệ sinh thái số.

Vì sao khả năng “máy đọc” tiêu chuẩn lại quan trọng?

Một trong những khái niệm đáng chú ý nhất của xu hướng này là machine readability – khả năng máy đọc và xử lý nội dung.

Con người có thể đọc một điều khoản, hiểu ý nghĩa của nó và áp dụng vào công việc. Nhưng một hệ thống phần mềm không thể đơn giản xử lý một văn bản giống như con người.

Để máy có thể sử dụng thông tin trong tiêu chuẩn, nội dung cần được cấu trúc, gắn thẻ và biểu diễn theo cách mà hệ thống có thể nhận diện được các thành phần khác nhau: yêu cầu, định nghĩa, điều kiện áp dụng, tham chiếu, dữ liệu kỹ thuật và mối quan hệ giữa các nội dung.

Khi đó, tiêu chuẩn có thể trở thành một nguồn dữ liệu có khả năng kết nối với các hệ thống khác. Ví dụ, thay vì một kỹ sư phải mở tài liệu và tìm thủ công một yêu cầu kỹ thuật, phần mềm thiết kế có thể được phát triển để liên kết trực tiếp tới những yêu cầu liên quan. Một hệ thống đánh giá sự phù hợp có thể hỗ trợ kiểm tra các yêu cầu đã được xác định. Một nền tảng quản lý doanh nghiệp có thể tích hợp những nội dung tiêu chuẩn phù hợp với quy trình nội bộ. Đây chính là tiềm năng lớn của tiêu chuẩn được thiết kế cho môi trường số.

ISO bắt đầu thử nghiệm với những tiêu chuẩn nào?

Theo thông tin của ISO, chương trình soft launch về nội dung tiêu chuẩn được nâng cao cho môi trường số bắt đầu từ 1/10/2026. ISO gọi “SMART” là tên nội bộ của chương trình quản trị và triển khai, trong khi cách gọi hướng tới bên ngoài là “digitally enhanced content”.

Danh mục ban đầu bao gồm một số tiêu chuẩn rất quen thuộc, trong đó có ISO 9001:2026 về hệ thống quản lý chất lượng, ISO 9000:2026 về cơ sở và từ vựng quản lý chất lượng, ISO 14001:2026 về hệ thống quản lý môi trường, ISO 13485 về hệ thống quản lý chất lượng đối với thiết bị y tế và một số tiêu chuẩn khác.

Việc ISO lựa chọn những tiêu chuẩn này để triển khai ban đầu khá có ý nghĩa.mĐây đều là những tiêu chuẩn được sử dụng rộng rãi và thường được tích hợp vào quy trình quản lý của tổ chức. Nếu nội dung tiêu chuẩn có thể được sử dụng trực tiếp hơn trong môi trường số, khả năng kết nối giữa tiêu chuẩn và các hệ thống quản lý, quy trình nghiệp vụ cũng sẽ lớn hơn.

Tuy nhiên, ISO cũng nhấn mạnh rằng giai đoạn này là một quá trình học hỏi có kiểm soát, nhằm thử nghiệm nhu cầu của người dùng, trải nghiệm sử dụng, công nghệ, phương thức tham gia và các quy trình vận hành trước khi triển khai rộng hơn. Việc tham gia của các thành viên ISO trong giai đoạn soft launch là tự nguyện.

Từ tiêu chuẩn đến hệ sinh thái dữ liệu

Sự thay đổi này có thể tạo ra một bước chuyển quan trọng trong cách nhìn về tiêu chuẩn. Trong môi trường truyền thống, tiêu chuẩn thường được xem là một tài liệu chứa yêu cầu. Trong môi trường số, tiêu chuẩn có thể trở thành một nguồn dữ liệu có cấu trúc, có khả năng kết nối với những dữ liệu và hệ thống khác. Đây là một thay đổi có ý nghĩa rất lớn.

Khi nhiều lĩnh vực đang phát triển các hệ thống dữ liệu, việc tiêu chuẩn hóa không chỉ cần xác định “cái gì là đúng” mà còn cần quan tâm đến cách thông tin được biểu diễn, liên kết và trao đổi.

Điều này đặc biệt quan trọng trong những lĩnh vực như sản xuất thông minh, BIM, Internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo, Hộ chiếu sản phẩm số và các hệ thống quản lý dữ liệu xuyên biên giới.

Một ví dụ gần đây là ISO đã công bố ISO 29002:2026, tiêu chuẩn về trao đổi dữ liệu đặc tính trong tự động hóa công nghiệp. Tiêu chuẩn này hướng tới khả năng tương tác của dữ liệu giữa nhiều hệ thống và tiêu chuẩn dữ liệu công nghiệp khác nhau, đồng thời sử dụng các từ điển khái niệm và ontology làm cơ sở cho việc trao đổi dữ liệu rõ ràng, không nhập nhằng.

Điều này cho thấy xu hướng số hóa tiêu chuẩn không diễn ra độc lập mà gắn với một chuyển động lớn hơn: xây dựng các hệ sinh thái dữ liệu có khả năng tương tác.

AI cũng đang thay đổi cách tiêu chuẩn được sử dụng

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo càng làm cho việc số hóa và cấu trúc hóa tiêu chuẩn trở nên quan trọng. AI có khả năng xử lý lượng thông tin lớn, nhưng để AI sử dụng thông tin một cách chính xác, dữ liệu đầu vào phải có cấu trúc và ngữ nghĩa rõ ràng.

Trong tương lai, có thể hình dung một hệ thống AI hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm những yêu cầu tiêu chuẩn liên quan đến một sản phẩm cụ thể, giải thích các điều khoản, xác định những tiêu chuẩn có liên quan hoặc hỗ trợ doanh nghiệp kiểm tra những nội dung cần đáp ứng. Tuy nhiên, để làm được điều đó, tiêu chuẩn không thể chỉ tồn tại dưới dạng văn bản mà máy khó hiểu. Nội dung cần được cấu trúc để AI và các hệ thống phần mềm có thể xác định chính xác từng khái niệm, yêu cầu và mối quan hệ. ISO cũng đang đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số trong chính hoạt động của mình. Chủ tịch ISO năm 2026 xác định việc triển khai ISO AI Companion, Online Standards Development platform và chương trình SMART là những dấu mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của ISO.

Điều đó cho thấy AI không chỉ là một chủ đề mà ISO xây dựng tiêu chuẩn, mà còn có thể trở thành công cụ giúp chính hoạt động tiêu chuẩn hóa được thực hiện hiệu quả hơn.

Ý nghĩa đối với Việt Nam

Xu hướng này đặt ra nhiều vấn đề đáng quan tâm đối với Việt Nam. Trong quá trình chuyển đổi số quốc gia, chúng ta đang xây dựng ngày càng nhiều cơ sở dữ liệu, nền tảng số và hệ thống quản lý điện tử. Nếu các tiêu chuẩn vẫn chủ yếu được sử dụng như những tài liệu độc lập, việc kết nối tiêu chuẩn với các hệ thống số sẽ gặp nhiều hạn chế.

Ngược lại, nếu nội dung tiêu chuẩn có thể được cấu trúc và số hóa, tiêu chuẩn có thể trở thành một thành phần của hạ tầng dữ liệu phục vụ quản lý và sản xuất. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các lĩnh vực cần sử dụng nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn, yêu cầu chất lượng và dữ liệu sản phẩm. Chẳng hạn, trong quản lý sản phẩm hàng hóa, thay vì cán bộ hoặc doanh nghiệp phải tra cứu thủ công nhiều tài liệu, một hệ thống số trong tương lai có thể hỗ trợ liên kết sản phẩm với các yêu cầu tiêu chuẩn tương ứng. Trong truy xuất nguồn gốc, các yêu cầu về dữ liệu có thể được cấu trúc để kết nối với hệ thống thông tin sản phẩm. Trong số hóa di sản, các tiêu chuẩn liên quan đến dữ liệu mô tả, nhận dạng, lưu trữ và trao đổi thông tin có thể được tích hợp vào hệ thống quản lý di sản số. Điều này cho thấy số hóa tiêu chuẩn có thể tạo ra tác động vượt xa bản thân hoạt động tiêu chuẩn hóa.

Không chỉ số hóa tiêu chuẩn, mà phải số hóa cách sử dụng tiêu chuẩn

Một bài học quan trọng từ xu hướng của ISO là chuyển đổi số không nên dừng ở việc chuyển tài liệu giấy thành PDF hoặc đưa tài liệu lên một nền tảng trực tuyến.

Giá trị lớn hơn nằm ở việc tái cấu trúc nội dung để con người và máy móc đều có thể sử dụng hiệu quả. Đây là một quá trình đòi hỏi sự phối hợp giữa chuyên gia tiêu chuẩn, công nghệ thông tin, quản trị dữ liệu và những người trực tiếp sử dụng tiêu chuẩn. Nếu thực hiện tốt, tiêu chuẩn có thể trở thành một phần của các quy trình số thay vì là một tài liệu nằm bên ngoài quy trình.

Đó có thể là bước chuyển từ “tiêu chuẩn để đọc” sang “tiêu chuẩn để sử dụng bằng dữ liệu”.

Một bước tiến âm thầm nhưng có ý nghĩa lớn

Việc ISO bắt đầu soft launch nội dung tiêu chuẩn được nâng cao cho môi trường số có thể không tạo ra sự chú ý lớn như AI hay những công nghệ mới. Tuy nhiên, đây lại là một thay đổi có khả năng tác động sâu rộng đến tương lai của hệ thống tiêu chuẩn hóa.

Khi nền kinh tế ngày càng vận hành dựa trên dữ liệu, tiêu chuẩn cũng cần trở thành một phần của nền kinh tế dữ liệu.

Từ một văn bản kỹ thuật, tiêu chuẩn đang từng bước trở thành nguồn tri thức có cấu trúc, có khả năng kết nối và được sử dụng trong các hệ thống số.

Đối với Việt Nam, việc theo dõi xu hướng này ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp các cơ quan quản lý, tổ chức tiêu chuẩn hóa và doanh nghiệp chủ động chuẩn bị năng lực cần thiết. Không chỉ là năng lực đọc và áp dụng tiêu chuẩn, mà còn là năng lực quản lý dữ liệu tiêu chuẩn, kết nối tiêu chuẩn với hệ thống số và khai thác tiêu chuẩn bằng những công nghệ mới.

Trong tương lai, câu hỏi có thể không còn đơn giản là “doanh nghiệp có áp dụng tiêu chuẩn hay không?”, mà sẽ là: tiêu chuẩn đã được tích hợp đến đâu vào chính hệ thống dữ liệu và quy trình vận hành của doanh nghiệp? Đó chính là bước chuyển quan trọng khi tiêu chuẩn bước vào kỷ nguyên số.

Nguyễn Lan Hương

Trong nền kinh tế số, truy xuất nguồn gốc đang chuyển từ câu chuyện “gắn mã cho sản phẩm” sang xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu có khả năng theo dõi, xác minh và chia sẻ thông tin trong suốt chuỗi cung ứng. Đây là một xu hướng đang ngày càng được thể hiện rõ trong hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc tế. Từ những tiêu chuẩn truyền thống về truy xuất nguồn gốc trong chuỗi thực phẩm đến các tiêu chuẩn mới liên quan đến dữ liệu sản phẩm, thương mại điện tử và khả năng tương tác giữa các hệ thống, ISO đang từng bước hình thành những nguyên tắc chung để truy xuất nguồn gốc có thể hoạt động hiệu quả hơn trong môi trường số.

Truy xuất nguồn gốc không chỉ là một mã QR

Trong cách hiểu đơn giản nhất, truy xuất nguồn gốc thường được hình dung bằng một mã QR. Người tiêu dùng dùng điện thoại quét mã và nhận được thông tin về sản phẩm. Cách làm này có giá trị, nhưng mã QR chỉ là công cụ để truy cập thông tin, không phải bản thân hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Một hệ thống truy xuất thực sự phải trả lời được nhiều câu hỏi hơn: sản phẩm được tạo ra từ đâu, nguyên liệu hoặc thành phần đến từ đâu, những công đoạn nào đã diễn ra, sản phẩm đã được vận chuyển qua những đâu, ai tham gia vào từng công đoạn và thông tin nào có thể được sử dụng để xác minh lịch sử của sản phẩm.

ISO 22005:2007 – tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc trong chuỗi thức ăn chăn nuôi và thực phẩm – xác định các nguyên tắc và yêu cầu cơ bản cho việc thiết kế, triển khai hệ thống truy xuất. Tiêu chuẩn có thể được áp dụng ở bất kỳ công đoạn nào trong chuỗi và xem hệ thống truy xuất như một công cụ kỹ thuật giúp xác định lịch sử hoặc vị trí của sản phẩm hay các thành phần liên quan. Tiêu chuẩn này hiện vẫn còn hiệu lực và đã được ISO rà soát, xác nhận vào năm 2022.

Như vậy, bản chất của truy xuất nguồn gốc nằm ở khả năng theo dõi và liên kết thông tin, chứ không nằm ở một loại công nghệ cụ thể.

QR Code có thể được sử dụng. Mã vạch, RFID hoặc những công nghệ nhận dạng khác cũng có thể được sử dụng. Điều quan trọng là dữ liệu phía sau những phương tiện đó phải được tổ chức theo cách có thể phục vụ mục tiêu truy xuất.

Từ “biết sản phẩm ở đâu” đến “biết sản phẩm đã trải qua điều gì”

Trong chuỗi cung ứng truyền thống, mỗi doanh nghiệp thường nắm giữ một phần thông tin.

Nhà sản xuất biết nguồn nguyên liệu của mình. Đơn vị vận chuyển biết hành trình của hàng hóa. Nhà phân phối biết thời điểm nhận và giao sản phẩm. Người bán biết sản phẩm được đưa đến thị trường nào. Vấn đề là những mảnh thông tin này không phải lúc nào cũng được kết nối. Một hệ thống truy xuất nguồn gốc hiệu quả cần tạo ra mối liên hệ giữa các thông tin đó để khi cần thiết, tổ chức có thể lần theo lịch sử của sản phẩm theo cả chiều xuôi và chiều ngược. Ví dụ, khi một sản phẩm có vấn đề về chất lượng, doanh nghiệp cần xác định được những lô hàng nào có liên quan, nguyên liệu nào đã được sử dụng, sản phẩm đã được phân phối đến đâu và những khách hàng hoặc thị trường nào có thể bị ảnh hưởng. Ngược lại, nếu một nguyên liệu đầu vào được phát hiện có vấn đề, doanh nghiệp cũng cần biết nguyên liệu đó đã được sử dụng trong những sản phẩm nào.

Đó là giá trị thực tế của truy xuất nguồn gốc: không chỉ cung cấp thông tin cho người tiêu dùng, mà còn giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý kiểm soát rủi ro và phản ứng nhanh hơn khi có sự cố.

ISO từ lâu đã nhấn mạnh việc truy xuất phải giúp theo dõi dòng chảy của nguyên liệu, xác định thông tin cần ghi nhận ở từng giai đoạn và bảo đảm sự phối hợp giữa các chủ thể trong chuỗi.

Thách thức lớn nhất là dữ liệu có thể “nói chuyện” với nhau

Khi một chuỗi cung ứng chỉ gồm một doanh nghiệp, việc quản lý dữ liệu có thể tương đối đơn giản. Nhưng trong thương mại quốc tế, một sản phẩm có thể liên quan đến hàng chục hoặc hàng trăm doanh nghiệp ở nhiều quốc gia. Mỗi doanh nghiệp có thể sử dụng một phần mềm khác nhau, cách đặt tên dữ liệu khác nhau và phương thức lưu trữ khác nhau. Khi đó, câu hỏi quan trọng không còn chỉ là “có dữ liệu hay không?”, mà là “các hệ thống có hiểu và sử dụng được dữ liệu của nhau hay không?”

Đây là vấn đề về interoperability – khả năng tương tác, liên thông. Một tiêu chuẩn đáng chú ý của ISO trong lĩnh vực này là ISO 17370:2013, đưa ra hướng dẫn về các phương tiện mang dữ liệu trong quản lý chuỗi cung ứng, bao gồm mã một chiều, mã hai chiều và RFID, đồng thời đề cập đến cấu trúc dữ liệu và mối quan hệ giữa các thành phần trong hệ thống kiểm soát chuỗi cung ứng. Ở cấp độ chuyên ngành, ISO 21849:2022 về nhận dạng và truy xuất sản phẩm trong lĩnh vực hàng không và vũ trụ còn quy định cấu trúc dữ liệu, mã nhận dạng và các phương thức trao đổi dữ liệu sản phẩm trong suốt vòng đời. Tiêu chuẩn nhấn mạnh mục tiêu hỗ trợ khả năng tương tác, cải thiện quy trình và trao đổi dữ liệu giữa nhiều người dùng và ứng dụng. Những ví dụ này cho thấy truy xuất nguồn gốc đang dần chuyển từ quản lý thông tin trong một tổ chức sang quản lý và trao đổi thông tin giữa nhiều hệ thống.

Truy xuất nguồn gốc phải đi cùng niềm tin

Có dữ liệu chưa có nghĩa là dữ liệu đáng tin. Nếu một doanh nghiệp tự nhập thông tin về nguồn gốc sản phẩm vào hệ thống mà không có cơ chế kiểm tra, người sử dụng vẫn phải đặt câu hỏi: thông tin đó có chính xác không?

Đây là lý do truy xuất nguồn gốc thế hệ mới phải gắn với xác thực dữ liệu và tính toàn vẹn của thông tin. ISO 22381:2018 đưa ra hướng dẫn về khả năng tương tác giữa các hệ thống nhận dạng và xác thực sản phẩm nhằm góp phần chống hàng giả và thương mại bất hợp pháp. ISO 22385:2023 tiếp tục phát triển cách tiếp cận về một môi trường đáng tin cậy cho việc xử lý và trao đổi thông tin, bảo vệ tính toàn vẹn của dữ liệu trong chuỗi cung ứng và hỗ trợ khả năng tương tác giữa các hệ thống.

Điều này rất quan trọng bởi giá trị của truy xuất nguồn gốc cuối cùng phụ thuộc vào mức độ tin cậy của dữ liệu. Một hệ thống truy xuất rất hiện đại nhưng chứa dữ liệu sai vẫn không thể tạo ra niềm tin. Do đó, trong tương lai, bên cạnh câu hỏi “sản phẩm được truy xuất như thế nào?”, sẽ ngày càng phải quan tâm đến câu hỏi “dữ liệu truy xuất được tạo ra, xác thực và bảo vệ như thế nào?”

Thương mại điện tử đang tạo ra yêu cầu mới

Sự phát triển của thương mại điện tử càng làm vấn đề này trở nên rõ ràng. Trong mua bán truyền thống, người tiêu dùng có thể nhìn thấy sản phẩm, cửa hàng và người bán. Trong thương mại điện tử, nhiều thông tin được cung cấp thông qua nền tảng số. Người mua có thể đặt hàng một sản phẩm được bán bởi một doanh nghiệp ở quốc gia khác mà chưa từng tiếp xúc trực tiếp với người bán. Trong hoàn cảnh đó, thông tin về chất lượng, nguồn gốc và lịch sử sản phẩm trở thành một yếu tố quan trọng để tạo dựng niềm tin.

ISO 32120:2024 về bảo đảm giao dịch trong thương mại điện tử đưa ra hướng dẫn chia sẻ thông tin truy xuất liên quan đến bảo đảm chất lượng hàng hóa trong chuỗi cung ứng thương mại điện tử. Tiêu chuẩn đề cập đến các sự kiện truy xuất quan trọng, thông tin truy xuất chủ yếu và phương thức chia sẻ những thông tin đã thu thập. Đây là một minh chứng cho thấy truy xuất nguồn gốc đang mở rộng khỏi những lĩnh vực truyền thống như thực phẩm để trở thành một thành phần của hạ tầng thông tin trong thương mại số.

Từ truy xuất nguồn gốc đến dữ liệu vòng đời sản phẩm

Một bước phát triển tiếp theo là truy xuất không chỉ dừng ở quá trình sản xuất và phân phối. Khi nền kinh tế hướng tới sản xuất bền vững và kinh tế tuần hoàn, thông tin về sản phẩm có thể cần được duy trì trong thời gian dài hơn: từ thiết kế, sản xuất, phân phối, sử dụng, sửa chữa, tái sử dụng cho đến thu hồi và tái chế.

Đây cũng chính là nơi truy xuất nguồn gốc gặp Hộ chiếu sản phẩm số (DPP) – chủ đề đã được thảo luận tại ISO Annual Meeting 2026.

ISO và IEC đã thành lập ISO/IEC JTC 5 về Digital Product Passport, với trọng tâm là xây dựng những nền tảng chung cho hệ sinh thái DPP, bao gồm khả năng tương tác và dòng thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Điều này cho thấy truy xuất nguồn gốc trong tương lai có thể không còn là một hệ thống riêng biệt. Nó có thể trở thành một thành phần của hệ sinh thái dữ liệu sản phẩm, kết nối với quản lý chất lượng, thương mại điện tử, kinh tế tuần hoàn, quản lý môi trường và các hệ thống quản lý khác.

Việt Nam cần nhìn truy xuất nguồn gốc như một hệ thống dữ liệu

Đối với Việt Nam, xu hướng này đặt ra một yêu cầu quan trọng: cần tránh cách tiếp cận trong đó truy xuất nguồn gốc chỉ được hiểu là dán tem hoặc tạo mã QR. Công nghệ nhận dạng chắc chắn vẫn cần thiết, nhưng đó mới chỉ là lớp bên ngoài của hệ thống. Điều quan trọng hơn là xác định những dữ liệu nào cần được thu thập, ai có trách nhiệm tạo dữ liệu, dữ liệu được xác thực như thế nào, lưu giữ trong bao lâu, được chia sẻ cho ai và các hệ thống khác nhau có thể kết nối với nhau ra sao.

Đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm khi Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng các cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu mỗi ngành xây dựng một hệ thống truy xuất hoàn toàn riêng biệt, sử dụng những cấu trúc dữ liệu khác nhau và không có khả năng kết nối, chi phí xã hội có thể tăng lên trong khi giá trị của dữ liệu bị hạn chế. Ngược lại, nếu có những nguyên tắc chung về dữ liệu và khả năng tương tác, doanh nghiệp có thể sử dụng thông tin một cách hiệu quả hơn và cơ quan quản lý cũng có thể khai thác dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro.

Truy xuất nguồn gốc thế hệ mới: minh bạch hơn, thông minh hơn

Truy xuất nguồn gốc đang đứng trước một sự chuyển đổi quan trọng. Từ một mã trên sản phẩm, truy xuất đang trở thành một mạng lưới dữ liệu.

Từ việc chỉ trả lời câu hỏi “sản phẩm đến từ đâu?”, hệ thống có thể tiến tới trả lời nhiều câu hỏi hơn về lịch sử, thành phần, hành trình, chất lượng và vòng đời của sản phẩm.

Từ một hệ thống phục vụ riêng cho từng doanh nghiệp, truy xuất đang hướng tới khả năng kết nối giữa nhiều doanh nghiệp, nhiều ngành và nhiều quốc gia. Và từ việc cung cấp thông tin, truy xuất ngày càng gắn với xác thực, quản lý rủi ro và xây dựng niềm tin. Đây là hướng phát triển có ý nghĩa không chỉ đối với thương mại quốc tế mà còn đối với quản lý nhà nước và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Trong tương lai, người tiêu dùng có thể không còn chỉ quét một mã để xem thông tin sản phẩm. Họ có thể tiếp cận một hồ sơ dữ liệu được cập nhật và xác thực trong suốt vòng đời sản phẩm.

Khi đó, giá trị của truy xuất nguồn gốc không nằm ở chiếc mã được in trên bao bì, mà nằm ở hệ sinh thái dữ liệu phía sau chiếc mã đó – nơi mỗi thông tin đều có nguồn gốc, có trách nhiệm và có khả năng được kiểm chứng. Đó chính là bước chuyển từ truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ sang truy xuất nguồn gốc dựa trên dữ liệu và tiêu chuẩn hóa.

Nguyễn Lan Hương

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn tiêu chuẩn dưới góc độ “điều kiện phải tuân thủ”, doanh nghiệp có thể bỏ qua một giá trị lớn hơn: tiêu chuẩn có thể trở thành công cụ giúp nâng cao năng suất, kiểm soát rủi ro, cải tiến sản phẩm, tạo dựng niềm tin và mở rộng thị trường.

Đây cũng là một trong những vấn đề có ý nghĩa thực tiễn se được đặt ra tại ISO Annual Meeting 2026 ở Paris. Khi thương mại toàn cầu ngày càng gắn với những yêu cầu về chất lượng, an toàn, môi trường, dữ liệu và tính minh bạch, việc doanh nghiệp chủ động tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế không còn chỉ là câu chuyện đáp ứng yêu cầu của đối tác, mà ngày càng trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

Tiêu chuẩn không chỉ để “được phép bán hàng”

Một cách hiểu khá phổ biến là doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn vì khách hàng yêu cầu hoặc vì thị trường xuất khẩu đặt ra những điều kiện nhất định. Cách hiểu này không sai, nhưng chưa đầy đủ. Một tiêu chuẩn về quản lý chất lượng có thể giúp doanh nghiệp tổ chức lại quy trình. Một tiêu chuẩn về môi trường có thể giúp kiểm soát việc sử dụng tài nguyên và giảm chất thải. Một tiêu chuẩn về an toàn thông tin có thể giúp doanh nghiệp nhận diện và kiểm soát rủi ro số. Một tiêu chuẩn về sản phẩm có thể tạo ra những yêu cầu chung để nhà sản xuất và khách hàng có cùng cách hiểu về chất lượng. ISO cho rằng các tiêu chuẩn quốc tế có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng năng suất và tiếp cận những thị trường mới, áp dụng cho doanh nghiệp ở nhiều quy mô và nhiều lĩnh vực khác nhau. Như vậy, giá trị của tiêu chuẩn không chỉ nằm ở một chứng nhận được treo trên tường. Giá trị lớn hơn nằm ở việc tiêu chuẩn có thể giúp doanh nghiệp làm việc tốt hơn.

Từ chuẩn hóa quy trình đến giảm chi phí

Một doanh nghiệp muốn cạnh tranh không thể chỉ dựa vào việc bán sản phẩm với giá thấp. Nếu quy trình sản xuất thiếu ổn định, tỷ lệ sản phẩm lỗi cao, nguyên vật liệu bị lãng phí hoặc doanh nghiệp phải xử lý quá nhiều khiếu nại của khách hàng, lợi thế về giá rất khó duy trì. Đây là một trong những lý do tiêu chuẩn có thể tạo ra lợi ích kinh tế trực tiếp. Khi quy trình được chuẩn hóa, trách nhiệm được xác định rõ và các bước kiểm soát được thiết lập, doanh nghiệp có thể giảm sự phụ thuộc vào cách làm tùy thuộc từng cá nhân. Những sai sót lặp đi lặp lại cũng có cơ hội được nhận diện và xử lý từ nguyên nhân thay vì chỉ khắc phục hậu quả.

ISO đã thực hiện nhiều nghiên cứu về lợi ích kinh tế của tiêu chuẩn, trong đó xem xét cách tiêu chuẩn hỗ trợ các hoạt động tạo ra giá trị trong doanh nghiệp. Các nghiên cứu trường hợp của ISO cho thấy việc áp dụng tiêu chuẩn có thể hỗ trợ tinh gọn quy trình nội bộ, giảm chất thải và chi phí, nâng cao hiệu quả nghiên cứu – phát triển, cải tiến quy trình và giảm rủi ro.

Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp không nhất thiết phải nhìn tiêu chuẩn như một khoản chi phí. Nếu được áp dụng đúng cách, tiêu chuẩn có thể trở thành một khoản đầu tư vào năng lực vận hành.

Tiêu chuẩn giúp doanh nghiệp nói cùng một “ngôn ngữ” với đối tác

Một trong những khó khăn của thương mại quốc tế là mỗi thị trường có thể có những yêu cầu khác nhau.

Nếu mỗi khách hàng đưa ra một bộ yêu cầu riêng, doanh nghiệp sẽ phải mất nhiều thời gian và chi phí để điều chỉnh sản phẩm, quy trình và hồ sơ. Các tiêu chuẩn quốc tế có thể góp phần giảm tình trạng này bằng cách tạo ra một ngôn ngữ chung.

Khi doanh nghiệp và đối tác cùng tham chiếu những tiêu chuẩn được quốc tế công nhận, hai bên có cơ sở chung để trao đổi về chất lượng, an toàn, môi trường hoặc các yêu cầu kỹ thuật.

Đây là một trong những lý do ISO coi tiêu chuẩn quốc tế là công cụ hỗ trợ thương mại. Việc hài hòa và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế có thể giúp giảm những rào cản kỹ thuật và tạo điều kiện để sản phẩm được chấp nhận rộng hơn trên thị trường quốc tế.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam đang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, điều này đặc biệt quan trọng.

Một doanh nghiệp có năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế sẽ có nhiều cơ hội hơn khi tìm kiếm khách hàng mới, tham gia chuỗi cung ứng hoặc mở rộng thị trường xuất khẩu.

Doanh nghiệp nhỏ không nên nghĩ tiêu chuẩn chỉ dành cho doanh nghiệp lớn

Một quan niệm khác cũng cần được thay đổi là tiêu chuẩn quốc tế chủ yếu dành cho các tập đoàn lớn có nguồn lực mạnh.

Trên thực tế, ISO dành sự quan tâm đáng kể tới nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa.

ISO cho rằng tiêu chuẩn có thể giúp các doanh nghiệp nhỏ xây dựng niềm tin với khách hàng, đáp ứng yêu cầu pháp lý với chi phí hợp lý hơn, giảm chi phí hoạt động và tiếp cận thị trường quốc tế.

ISO thậm chí đã xây dựng ISO/IEC Guide 17:2016 nhằm hướng dẫn quá trình xây dựng tiêu chuẩn có tính đến nhu cầu của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, với mục tiêu tránh việc tiêu chuẩn vô tình loại các doanh nghiệp nhỏ khỏi thị trường hoặc làm méo mó cạnh tranh.Điều này cho thấy tiêu chuẩn hóa không chỉ nhằm phục vụ những doanh nghiệp có đủ nguồn lực để đáp ứng những yêu cầu phức tạp. Ngược lại, một hệ thống tiêu chuẩn tốt cần tạo điều kiện để nhiều loại hình doanh nghiệp có thể tham gia thị trường và cạnh tranh công bằng.

Từ chứng nhận đến năng lực thực chất

Một vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn là doanh nghiệp có thể có chứng nhận nhưng chưa chắc đã khai thác hết giá trị của tiêu chuẩn. Nếu mục tiêu chính của việc áp dụng tiêu chuẩn chỉ là có chứng chỉ để đáp ứng yêu cầu của khách hàng, doanh nghiệp có thể tập trung nhiều vào hồ sơ, thủ tục và chuẩn bị cho các cuộc đánh giá. Trong trường hợp đó, hệ thống quản lý có nguy cơ trở thành một “bộ hồ sơ” tồn tại song song với hoạt động sản xuất kinh doanh.

Cách tiếp cận hiệu quả hơn là coi tiêu chuẩn như một công cụ quản trị.

Doanh nghiệp cần đặt câu hỏi: tiêu chuẩn giúp chúng ta giảm lỗi ở đâu? Giảm chi phí nào? Kiểm soát rủi ro nào? Nâng cao năng suất ra sao? Giúp khách hàng tin tưởng hơn như thế nào? Và làm thế nào để những kết quả đó được đo lường?

ISO cũng đã phát triển phương pháp đánh giá lợi ích kinh tế của tiêu chuẩn ở cấp doanh nghiệp, trong đó xem xét mối liên hệ giữa việc sử dụng tiêu chuẩn và các hoạt động tạo ra giá trị. Cách tiếp cận này rất đáng chú ý đối với doanh nghiệp Việt Nam: không chỉ hỏi “chúng ta có áp dụng tiêu chuẩn không?”, mà phải hỏi “tiêu chuẩn đang tạo ra giá trị gì cho doanh nghiệp?”

Tiêu chuẩn và đổi mới sáng tạo

Thoạt nhìn, tiêu chuẩn có thể bị cho là tạo ra khuôn khổ cố định, trong khi đổi mới lại cần sự linh hoạt. Thực tế không nhất thiết như vậy. Một tiêu chuẩn tốt có thể tạo ra mặt bằng chung để các doanh nghiệp phát triển những sản phẩm và công nghệ mới. Khi những yêu cầu cơ bản, phương pháp đo lường hoặc giao diện kỹ thuật được thống nhất, doanh nghiệp có thể tập trung hơn vào những yếu tố tạo ra sự khác biệt. Ví dụ, trong lĩnh vực công nghệ, khả năng tương tác giữa các hệ thống là điều kiện quan trọng để các giải pháp mới có thể được sử dụng rộng rãi. Trong sản xuất, những yêu cầu chung về chất lượng và an toàn giúp doanh nghiệp phát triển sản phẩm mới trên một nền tảng đã được xác lập.

ISO cũng xác định tiêu chuẩn là một công cụ có thể thúc đẩy đổi mới bằng cách tạo ra những khuôn khổ chung cho công nghệ, sản phẩm và quy trình. Vì vậy, tiêu chuẩn và đổi mới không nhất thiết đối lập với nhau. Tiêu chuẩn có thể tạo ra nền tảng để đổi mới phát triển nhanh hơn và có khả năng mở rộng hơn.

Một bài học từ các nghiên cứu về lợi ích kinh tế

Điều đáng chú ý là ISO không chỉ khẳng định lợi ích của tiêu chuẩn bằng những nhận định chung, mà đã xây dựng phương pháp để lượng hóa tác động kinh tế của tiêu chuẩn.

Các nghiên cứu của ISO và các thành viên được thực hiện tại nhiều quốc gia, với nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau. Một số nghiên cứu cho thấy tiêu chuẩn có thể tạo ra những tác động đáng kể đối với năng suất và hiệu quả kinh doanh. Đáng chú ý, trong nhóm nghiên cứu quốc tế về lợi ích kinh tế của tiêu chuẩn có cả trường hợp nghiên cứu tại Việt Nam, cùng với các quốc gia như Indonesia, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc, Brazil và Đức. Điều này cho thấy câu chuyện về giá trị kinh tế của tiêu chuẩn không phải là vấn đề chỉ xảy ra ở các nền kinh tế phát triển. Doanh nghiệp tại các nước đang phát triển cũng có thể hưởng lợi nếu tiêu chuẩn được lựa chọn và áp dụng phù hợp với chiến lược kinh doanh.

Việt Nam cần chuyển từ “áp dụng” sang “chủ động”

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, vấn đề quan trọng trong giai đoạn tới không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế. Quan trọng hơn là phải nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc áp dụng. Doanh nghiệp cần xác định tiêu chuẩn nào thực sự phù hợp với sản phẩm, thị trường và chiến lược của mình. Việc áp dụng cũng cần gắn với cải tiến thực chất thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu chứng nhận. Đồng thời, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn trong việc theo dõi những tiêu chuẩn mới đang được xây dựng. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt khi những yêu cầu mới về môi trường, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu sản phẩm, AI, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững đang dần trở thành một phần của thương mại quốc tế. Nếu doanh nghiệp chỉ biết đến tiêu chuẩn khi khách hàng nước ngoài bắt đầu yêu cầu, quá trình thích ứng có thể sẽ tốn kém hơn. Ngược lại, nếu doanh nghiệp theo dõi tiêu chuẩn từ sớm và chuẩn bị năng lực trước, tiêu chuẩn có thể trở thành lợi thế đi trước.

Từ “rào cản” thành “bệ phóng”

Trong một thế giới cạnh tranh ngày càng dựa trên chất lượng, dữ liệu và niềm tin, tiêu chuẩn quốc tế không nên chỉ được nhìn nhận như một hàng rào mà doanh nghiệp phải vượt qua.

Nếu được sử dụng đúng cách, tiêu chuẩn có thể trở thành bệ phóng.

Bệ phóng để doanh nghiệp cải thiện quy trình.

Bệ phóng để giảm chi phí và rủi ro.

Bệ phóng để tạo dựng niềm tin với khách hàng.

Bệ phóng để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Và quan trọng hơn, bệ phóng để doanh nghiệp phát triển những sản phẩm và mô hình kinh doanh mới. Đối với Việt Nam, khi nền kinh tế tiếp tục hội nhập sâu vào thị trường quốc tế, việc nâng cao năng lực tiêu chuẩn hóa cần được nhìn nhận không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý hay tổ chức tiêu chuẩn hóa.

Doanh nghiệp cũng cần trở thành một chủ thể chủ động của quá trình này.

Bởi trong tương lai, năng lực cạnh tranh có thể không chỉ được quyết định bởi doanh nghiệp sản xuất sản phẩm với giá bao nhiêu, mà còn bởi doanh nghiệp có thể chứng minh chất lượng, quản lý rủi ro, cung cấp dữ liệu đáng tin cậy và đáp ứng những chuẩn mực chung của thị trường quốc tế đến đâu. Khi đó, tiêu chuẩn không còn đơn thuần là một yêu cầu phải tuân thủ. Tiêu chuẩn trở thành một phần của năng lực cạnh tranh – và khả năng biến tiêu chuẩn thành giá trị thực tế có thể sẽ là một trong những yếu tố quyết định vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nguyễn Lan Hương