Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường
Sáng 13/11/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường với 457/457 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 91,40%. Luật mới được kỳ vọng tạo bước chuyển trong quản lý nhà nước về đo lường, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, cải cách thủ tục hành chính, đồng thời nâng cao năng lực đo lường phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế – xã hội. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.
Đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro
Một trong những điểm đáng chú ý của Luật sửa đổi là đổi mới cách thức quản lý hoạt động đo lường theo hướng ứng dụng dữ liệu số, tăng cường hậu kiểm và tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ vi phạm cao. Cách tiếp cận này hướng tới khắc phục tình trạng quản lý còn nặng về thủ tục hành chính, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho tổ chức, doanh nghiệp trong quá trình tuân thủ pháp luật.
Theo đó, Luật bổ sung các quy định về nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường được số hóa cũng như việc quản lý, khai thác dữ liệu trong môi trường điện tử. Đặc biệt, chứng thư điện tử trong hoạt động đo lường được công nhận giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy, tạo cơ sở cho việc thực hiện các quy trình nghiệp vụ trên môi trường số.
Việc khai thác dữ liệu kiểm định, kiểm tra và các thông tin liên quan sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, giúp cơ quan quản lý nhận diện những phương tiện đo hoặc hoạt động có dấu hiệu rủi ro để có biện pháp kiểm soát phù hợp. Tuy nhiên, đối với phương tiện đo nhóm 2 có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, an toàn và quyền lợi kinh tế của người dân, việc điều chỉnh chu kỳ kiểm định hoặc biện pháp kiểm soát phải được xem xét thận trọng, có đánh giá tác động và gắn với yêu cầu hậu kiểm. Việc sử dụng dữ liệu số không đồng nghĩa với việc loại bỏ nghĩa vụ kiểm định bắt buộc đối với nhóm phương tiện đo này.
Tăng cường kiểm soát phương tiện đo có phần mềm, bảo đảm tính minh bạch của kết quả đo
Cùng với quá trình chuyển đổi số, ngày càng nhiều phương tiện đo được tích hợp phần mềm, có khả năng kết nối mạng và xử lý dữ liệu tự động. Điều này đặt ra yêu cầu quản lý không chỉ dừng lại ở thiết bị vật lý mà còn phải kiểm soát những yếu tố công nghệ có khả năng tác động đến kết quả đo.
Luật sửa đổi đã bổ sung cơ sở pháp lý đối với phần mềm và dữ liệu trong phương tiện đo, hướng tới bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn, xác thực và khả năng truy xuất của thông tin đo lường. Các hoạt động thay đổi, cập nhật phần mềm, tham số kỹ thuật và dữ liệu cần có cơ chế ghi nhận, lưu trữ để phục vụ công tác kiểm tra, xác minh khi cần thiết.
Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh nhiều lĩnh vực như điện, nước, xăng dầu, thương mại và sản xuất công nghiệp đang đẩy mạnh tự động hóa. Việc kiểm soát được những yếu tố có thể làm sai lệch kết quả đo sẽ góp phần ngăn ngừa hành vi gian lận, nâng cao độ tin cậy của các giao dịch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
Cải cách thủ tục hành chính, phân định rõ trách nhiệm và cơ chế quản lý
Luật cũng đưa ra những điều chỉnh theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân định rõ hơn trách nhiệm quản lý nhà nước và cơ chế cung cấp dịch vụ kỹ thuật đo lường.
Đối với phương tiện đo nhóm 1, hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm và một số hoạt động liên quan đến chuẩn đo lường được thực hiện theo cơ chế công bố năng lực, gắn với trách nhiệm tự chịu trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ. Trong khi đó, đối với phương tiện đo nhóm 2, Nhà nước tiếp tục thực hiện việc đánh giá, chỉ định các tổ chức đủ năng lực nhằm bảo đảm yêu cầu quản lý đối với những phương tiện đo có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và an toàn của người sử dụng.
Một số thủ tục hành chính cũng được bãi bỏ, trong đó có thủ tục chứng nhận chuẩn công tác, việc phân loại hàng đóng gói sẵn và thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng. Bên cạnh đó, Luật làm rõ trách nhiệm quản lý phép đo chuyên ngành của các bộ, ngành và phân định thẩm quyền kiểm tra giữa cơ quan trung ương, cấp tỉnh và cấp xã.
Những điều chỉnh này được kỳ vọng góp phần giảm chi phí tuân thủ, hạn chế các khâu trung gian không cần thiết và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Việc phân cấp cũng đặt ra yêu cầu phải đi đôi với hướng dẫn chuyên môn, đào tạo nhân lực và bảo đảm các điều kiện cần thiết để thực thi thống nhất.
Phát triển năng lực đo lường quốc gia, khuyến khích doanh nghiệp chủ động tham gia
Bên cạnh cải cách quản lý, Luật sửa đổi dành sự quan tâm đáng kể đến việc phát triển năng lực kỹ thuật và hạ tầng đo lường quốc gia. Định hướng ưu tiên là phát triển các chuẩn đo lường phục vụ công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số và kinh tế xanh, qua đó đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động nghiên cứu, sản xuất và đổi mới sáng tạo.
Đáng chú ý, Chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp lần đầu tiên được luật hóa theo hướng tự nguyện. Chi phí thực hiện chương trình được tính là khoản chi cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; kết quả triển khai cũng được xem xét trong quá trình áp dụng các biện pháp kiểm tra của cơ quan nhà nước.
Quy định này thể hiện định hướng chuyển từ việc chỉ dựa vào hoạt động kiểm tra của cơ quan quản lý sang khuyến khích doanh nghiệp tự xây dựng và duy trì hệ thống bảo đảm đo lường trong nội bộ. Qua đó, doanh nghiệp có điều kiện kiểm soát tốt hơn nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm, giảm hao hụt và hạn chế những tổn thất phát sinh từ sai số đo lường.
Việc phát triển đồng bộ hệ thống chuẩn đo lường, thiết bị, tổ chức cung cấp dịch vụ và đội ngũ nhân lực chuyên môn cũng có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là những doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và thị trường quốc tế.
Bảo đảm quyền lợi người dân, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật
Với những điều chỉnh trên, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường không chỉ hướng đến mục tiêu hiện đại hóa hoạt động quản lý nhà nước mà còn góp phần bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng và nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh.
Để Luật sớm đi vào cuộc sống, Chính phủ sẽ chỉ đạo xây dựng, ban hành các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành, bảo đảm tính đồng bộ khi Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Việc triển khai cần chú trọng làm rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan, đồng thời bảo đảm nguồn lực và điều kiện thực hiện, đặc biệt trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp quản lý.
Có thể thấy, những nội dung sửa đổi lần này phản ánh yêu cầu đổi mới hoạt động đo lường trong giai đoạn phát triển mới: quản lý dựa trên dữ liệu, kiểm soát theo mức độ rủi ro, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và phát huy vai trò chủ động của doanh nghiệp. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao độ tin cậy của kết quả đo, bảo đảm công bằng trong giao dịch, thúc đẩy năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Nguyễn Lan Hương
