Ngày 12/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức buổi tọa đàm, thảo luận, lấy ý kiến để xây dựng danh mục sản phẩm, hàng hóa cần truy xuất nguồn gốc thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Tọa đàm có sự tham gia của đại diện Lãnh đạo Cục quản lý chuyên ngành, chuyên gia về truy xuất nguồn gốc, đánh giá rủi ro, doanh nghiệp
Hoàn thiện cơ sở khoa học cho việc xác định danh mục sản phẩm cần truy xuất nguồn gốc
Truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản lý chất lượng, minh bạch thông tin và kiểm soát chuỗi cung ứng. Thông qua việc ghi nhận, lưu trữ và cung cấp thông tin về quá trình hình thành, sản xuất, lưu thông của sản phẩm, truy xuất nguồn gốc giúp cơ quan quản lý nhà nước có thêm công cụ giám sát, kiểm tra, xác định trách nhiệm của các chủ thể liên quan; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.
Tại Việt Nam, hoạt động truy xuất nguồn gốc đã từng bước được hoàn thiện về cơ sở pháp lý và hướng dẫn triển khai. Đặc biệt, Luật số 78/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật đã tạo ra những yêu cầu mới trong quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Theo đó, truy xuất nguồn gốc được đặt trong mối liên hệ với quản lý chất lượng theo mức độ rủi ro, trong đó sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc diện phải thực hiện truy xuất nguồn gốc.
Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu đối với các bộ, ngành phải rà soát phạm vi quản lý, nhận diện đặc điểm của từng nhóm sản phẩm và có cơ sở xác định những sản phẩm cần áp dụng truy xuất nguồn gốc. Việc xây dựng danh mục không đơn thuần là liệt kê các mặt hàng thuộc trách nhiệm quản lý mà cần xem xét bản chất sản phẩm, đặc tính kỹ thuật, quá trình sản xuất, lưu thông, mức độ rủi ro và điều kiện triển khai trong thực tế.
Đối với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đây là nhiệm vụ có tính đặc thù bởi phạm vi quản lý liên quan đến nhiều nhóm sản phẩm khác nhau, từ sản phẩm báo chí, in, xuất bản, văn hóa phẩm đến trang thiết bị luyện tập, thi đấu thể thao. Mỗi nhóm sản phẩm có đặc điểm riêng về quá trình hình thành, chủ thể tham gia, phương thức lưu thông và những nguy cơ cần kiểm soát. Vì vậy, nếu áp dụng một phương pháp truy xuất nguồn gốc thống nhất cho tất cả các nhóm sản phẩm mà không xem xét đặc điểm riêng sẽ khó bảo đảm tính phù hợp và hiệu quả.
Xuất phát từ yêu cầu đó, đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn để xây dựng danh mục sản phẩm, hàng hóa cần truy xuất nguồn gốc thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được triển khai với mục tiêu hệ thống hóa cơ sở khoa học, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn trong nước; phân tích đặc điểm của các nhóm sản phẩm; đánh giá mức độ rủi ro theo quy định hiện hành và đề xuất danh mục cùng các giải pháp, lộ trình thực hiện phù hợp.
Tọa đàm ngày 12/11/2026 là hoạt động quan trọng trong quá trình thực hiện đề tài, tạo diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia và các đơn vị có liên quan trao đổi về kết quả nghiên cứu, đóng góp ý kiến đối với phương pháp tiếp cận, phạm vi sản phẩm, cách thức đánh giá rủi ro cũng như định hướng đề xuất danh mục. Những ý kiến trao đổi là cơ sở để nhóm nghiên cứu tiếp tục rà soát, hoàn thiện các nội dung nghiên cứu, bảo đảm kết quả đề tài có tính khoa học và khả năng vận dụng trong thực tiễn quản lý.
Tiếp cận truy xuất nguồn gốc theo đặc điểm và bản chất của từng nhóm sản phẩm
Một trong những nội dung trọng tâm được đặt ra trong nghiên cứu là xác định đúng phạm vi sản phẩm, hàng hóa thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Theo định hướng của đề tài, việc xác định phạm vi không căn cứ đơn thuần vào mục đích sử dụng của sản phẩm mà phải xem xét bản chất, đặc tính kỹ thuật và nguyên tắc phân công trách nhiệm quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa giữa các bộ, ngành theo quy định tại Nghị định số 37/2026/NĐ-CP.
Trên cơ sở rà soát, đề tài tập trung nghiên cứu năm lĩnh vực gồm báo chí, in, xuất bản, văn hóa phẩm và thể thao. Đây là những lĩnh vực có sự khác biệt đáng kể về đặc điểm sản phẩm và dạng rủi ro phát sinh.
Đối với sản phẩm báo chí, in và xuất bản, sản phẩm vừa mang tính chất hàng hóa vật chất, vừa chứa đựng nội dung thông tin, tư tưởng và giá trị sở hữu trí tuệ. Quá trình hình thành và lưu thông có sự tham gia của nhiều chủ thể như cơ quan báo chí, nhà xuất bản, cơ sở in, đơn vị phát hành và phân phối. Vì vậy, việc xác định nguồn gốc không chỉ dừng lại ở cơ sở sản xuất hoặc đơn vị phát hành mà còn liên quan đến tính hợp pháp của nội dung, quyền tác giả, quyền liên quan và khả năng kiểm soát sản phẩm trong quá trình lưu thông.
Trong khi đó, nhóm văn hóa phẩm như băng, đĩa nhạc, phim, sản phẩm nghe nhìn, tranh, tượng và các sản phẩm văn hóa thương mại khác có giá trị gắn liền với nội dung tác phẩm, nguồn gốc sáng tạo và quyền sở hữu trí tuệ. Những vấn đề nổi bật cần quan tâm đối với nhóm sản phẩm này là vi phạm bản quyền, hàng giả, hàng nhái, sản phẩm không rõ nguồn gốc và tính hợp pháp của hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát hành.
Khác với hai nhóm trên, trang thiết bị luyện tập, thi đấu thể thao là những sản phẩm có hình thái vật chất cụ thể, có kết cấu, đặc tính kỹ thuật, khả năng chịu lực và phương thức vận hành khác nhau. Nếu thiết bị không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, không được lắp đặt hoặc sử dụng đúng điều kiện, có thể phát sinh những nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và an toàn của người sử dụng.
Từ sự khác biệt đó, đề tài lựa chọn phương pháp nghiên cứu và đánh giá phù hợp thay vì áp dụng máy móc một quy trình chung cho tất cả các nhóm sản phẩm. Đối với báo chí, in, xuất bản và văn hóa phẩm, nghiên cứu tập trung nhận diện các vấn đề về nội dung, tính hợp pháp, quyền sở hữu trí tuệ và quá trình sản xuất, lưu thông thông qua phân tích tài liệu và kết quả điều tra, khảo sát. Đối với trang thiết bị thể thao, do có đặc điểm kỹ thuật và nguy cơ mất an toàn vật lý rõ ràng, đề tài tiến hành đánh giá rủi ro theo phương pháp, tiêu chí và phiếu đánh giá quy định tại Nghị định số 37/2026/NĐ-CP.
Việc phân biệt này có ý nghĩa quan trọng, giúp bảo đảm công cụ đánh giá được sử dụng đúng với bản chất của đối tượng nghiên cứu, đồng thời tránh đồng nhất những vấn đề về tính hợp pháp, bản quyền của sản phẩm văn hóa với rủi ro kỹ thuật, vật lý của hàng hóa.
Kết quả khảo sát phản ánh nhu cầu truy xuất nguồn gốc từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng
Để có cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng danh mục, đề tài đã tiến hành điều tra, khảo sát ba nhóm đối tượng gồm cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Kết quả cho thấy nhu cầu minh bạch thông tin, xác định nguồn gốc sản phẩm được các nhóm đối tượng quan tâm, tuy nhiên mục đích và nội dung cần truy xuất có sự khác biệt giữa từng lĩnh vực.
Đối với sản phẩm báo chí, in và xuất bản, kết quả khảo sát 28 cán bộ quản lý cho thấy 32,1% lựa chọn chống in lậu và phát hành bất hợp pháp là mục đích của truy xuất nguồn gốc; 32,1% quan tâm đến quản lý nội dung xuất bản và 25% lựa chọn xác định nguồn gốc xuất bản hợp pháp. Đáng chú ý, 69% cán bộ quản lý tham gia khảo sát cho rằng truy xuất nguồn gốc đối với nhóm sản phẩm này nên tập trung phục vụ quản lý nội dung, không mở rộng sang quản lý vật lý.
Tuy nhiên, kết quả khảo sát doanh nghiệp lại cho thấy một góc nhìn bổ sung. Trong số 37 doanh nghiệp trả lời câu hỏi về hình thức truy xuất, có 45,9% lựa chọn truy xuất theo chuỗi vật lý đầy đủ từ khâu in đến phát hành; 29,7% lựa chọn truy xuất nhằm quản lý bản quyền và 18,9% lựa chọn truy xuất để quản lý xuất xứ. Đặc biệt, tỷ lệ lựa chọn truy xuất theo chuỗi vật lý đầy đủ chủ yếu xuất phát từ chính các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực in, xuất bản và phát hành. Điều này cho thấy nhu cầu quản lý chuỗi sản phẩm không chỉ xuất phát từ cơ quan quản lý mà còn gắn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Ở phía cộng đồng, 64,4% người được khảo sát cho rằng truy xuất nguồn gốc có thể góp phần chống in lậu; 63,4% nhận định hoạt động này giúp bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan; 56,4% cho rằng truy xuất nguồn gốc góp phần bảo đảm chất lượng và tính chính xác của sản phẩm xuất bản. Đáng chú ý, có tới 91,5% người được hỏi sẵn sàng sử dụng các công cụ như mã QR hoặc nền tảng điện tử để kiểm tra nguồn gốc và tính hợp pháp của sách, báo nếu được cung cấp.
Đối với nhóm văn hóa phẩm, trong số 34 doanh nghiệp trả lời câu hỏi về các nguy cơ của sản phẩm, có 79,4% lựa chọn nguy cơ vi phạm bản quyền; 52,9% quan tâm đến nguy cơ hàng giả, hàng nhái hoặc kém chất lượng; 26,5% đề cập tình trạng sản phẩm không có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Trong khi đó, chỉ 8,8% lựa chọn rủi ro kỹ thuật, vật lý. Kết quả khảo sát 29 cán bộ quản lý cũng cho thấy 92,9% xác định rủi ro chủ yếu của sản phẩm văn hóa thương mại là rủi ro liên quan đến pháp lý về lưu hành.
Những số liệu này phản ánh đặc thù của nhóm văn hóa phẩm: yêu cầu truy xuất nguồn gốc cần hướng đến việc xác thực sản phẩm hợp pháp, nhận diện chủ thể sáng tạo hoặc chủ thể sở hữu quyền, đơn vị sản xuất, phát hành và phân phối, qua đó hỗ trợ hạn chế tình trạng vi phạm bản quyền và lưu thông sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Đối với trang thiết bị thể thao, nhu cầu kiểm soát chất lượng và an toàn được thể hiện rõ hơn. Trong số 25 doanh nghiệp trả lời câu hỏi về sự cố kỹ thuật, có 80% cho biết từng ghi nhận sự cố ở các mức độ khác nhau. Những nguy cơ được đề cập gồm trượt, ngã khi sử dụng (76%), va đập do mất thăng bằng (68%), thiết bị hư hỏng dẫn đến ngã, va đập (60%) và kẹt tay hoặc chân vào kết cấu thiết bị (52%).
Ở phía cộng đồng, có 97,5% người được khảo sát cho rằng trang thiết bị thể thao cần hoặc rất cần áp dụng truy xuất nguồn gốc. Các nhóm thiết bị được quan tâm nhiều gồm thiết bị tập luyện tại chỗ (69,3%), thiết bị tập luyện có động cơ (65,8%) và thiết bị bể bơi (43,1%).
Tuy nhiên, một vấn đề cần lưu ý là không phải mọi sự cố trong quá trình sử dụng thiết bị thể thao đều bắt nguồn từ lỗi kỹ thuật của sản phẩm. Một số sự cố có liên quan đến thao tác, cách thức sử dụng và điều kiện vận hành. Vì vậy, việc đánh giá mức độ rủi ro cần xem xét đồng thời đặc tính kỹ thuật, khả năng phát sinh nguy cơ và hậu quả có thể xảy ra, tránh đánh đồng tất cả trang thiết bị thể thao về cùng một mức độ rủi ro.
Đề xuất danh mục theo hướng khuyến khích, phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực
Trên cơ sở kết quả rà soát, khảo sát và đánh giá rủi ro, đề tài xây dựng dự thảo danh mục sản phẩm, hàng hóa đề xuất áp dụng truy xuất nguồn gốc theo hướng phân nhóm và xác định định hướng triển khai riêng cho từng lĩnh vực.
Đối với lĩnh vực báo chí, in và xuất bản, đề tài đề xuất khuyến khích truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm báo chí, xuất bản phẩm và sản phẩm in có hoạt động sản xuất, phát hành, phân phối trên thị trường. Thông tin cần được ghi nhận tập trung vào đơn vị chịu trách nhiệm xuất bản hoặc phát hành, cơ sở in, quá trình sản xuất, in ấn, đơn vị phát hành, phân phối, nguồn gốc hợp pháp và quyền sở hữu trí tuệ có liên quan.
Định hướng này vừa đáp ứng nhu cầu kiểm soát chuỗi sản phẩm từ khâu in đến phát hành, vừa hỗ trợ cơ quan quản lý và người tiêu dùng xác thực nguồn gốc hợp pháp, hạn chế tình trạng in lậu, phát hành bất hợp pháp và vi phạm bản quyền.
Đối với nhóm văn hóa phẩm, danh mục đề xuất gồm băng, đĩa nhạc, phim, sản phẩm nghe nhìn, tranh, tượng và một số sản phẩm văn hóa thương mại khác. Truy xuất nguồn gốc được khuyến khích theo hướng xác thực nguồn gốc sản phẩm, chủ thể sáng tạo hoặc chủ thể sở hữu quyền, đơn vị sản xuất, phát hành và phân phối. Đây là cơ sở hỗ trợ nhận diện sản phẩm hợp pháp, hạn chế hàng giả, hàng nhái, vi phạm bản quyền và tình trạng lưu thông sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Đối với trang thiết bị thể thao, đề tài đề xuất khuyến khích triển khai theo mức độ ưu tiên, trong đó thiết bị chạy bộ được xem xét trước, các thiết bị còn lại được khuyến khích thực hiện trong giai đoạn tiếp theo. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực vào nhóm sản phẩm có đặc điểm kỹ thuật và nguy cơ cần quan tâm hơn, đồng thời không tạo ra yêu cầu tuân thủ đồng loạt đối với tất cả sản phẩm khi chưa có căn cứ về mức độ rủi ro cao.
Nhìn chung, dự thảo danh mục được xây dựng trên cơ sở kết hợp bốn yếu tố: đặc điểm và quá trình hình thành, sản xuất, lưu thông của sản phẩm; những vấn đề thực tiễn đặt ra trong quản lý nguồn gốc và chất lượng; nhu cầu truy xuất từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, người tiêu dùng; kết quả đánh giá rủi ro theo quy định pháp luật đối với nhóm sản phẩm thuộc phạm vi đánh giá.
Định hướng này cũng phù hợp với nguyên tắc khuyến khích, hỗ trợ tổ chức, cá nhân sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu và lưu thông sản phẩm, hàng hóa thực hiện truy xuất nguồn gốc phù hợp với quy mô, đặc điểm ngành hàng và điều kiện sản xuất, kinh doanh.
Thông qua kết quả nghiên cứu và quá trình tham vấn chuyên gia, đề tài hướng tới xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xác định sản phẩm, hàng hóa cần truy xuất nguồn gốc thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đây không chỉ là cơ sở phục vụ công tác quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa mà còn góp phần thúc đẩy minh bạch thông tin, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh theo hướng bền vững.
Với cách tiếp cận dựa trên đặc điểm sản phẩm, mức độ rủi ro và yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực, việc triển khai truy xuất nguồn gốc được kỳ vọng sẽ đi vào thực chất, có trọng tâm, tránh hình thức và bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu quản lý nhà nước với điều kiện tuân thủ của doanh nghiệp.
Nguyễn Lan Hương
