Trí tuệ nhân tạo (AI) đang chuyển rất nhanh từ một công nghệ mang tính thử nghiệm trở thành một phần của đời sống, sản xuất, kinh doanh và quản lý. Nhưng khi AI ngày càng được sử dụng rộng rãi, câu hỏi không còn chỉ là AI có thể làm được những gì, mà quan trọng hơn là: làm thế nào để con người có thể tin tưởng vào những hệ thống AI đang ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình ra quyết định?
Đây là một trong những vấn đề nổi bật được đặt ra tại ISO Annual Meeting 2026 diễn ra tại Paris, Pháp.cTrong khuôn khổ Hội nghị, ngày 29/9/2026, phiên thảo luận “Top five trends shaping the future of AI” – “Năm xu hướng định hình tương lai của AI” đã quy tụ các chuyên gia từ Ngân hàng Thế giới, Microsoft và các tổ chức liên quan để cùng phân tích những cơ hội, thách thức và xu hướng có khả năng định hình giai đoạn phát triển tiếp theo của trí tuệ nhân tạo.cĐiểm đáng chú ý là cuộc thảo luận về AI tại ISO Annual Meeting 2026 không được đặt đơn thuần trong câu chuyện về công nghệ. AI được nhìn nhận trong mối quan hệ với niềm tin, trách nhiệm, dữ liệu, năng suất, công việc, an toàn, khả năng kiểm soát và vai trò của con người.Đây cũng chính là cách tiếp cận phù hợp với chủ đề chung của Hội nghị: “Building trust in a changing world” – Xây dựng niềm tin trong một thế giới đang thay đổi.
AI đang bước ra khỏi phòng thí nghiệm
Trong một thời gian dài, AI thường được nhắc đến như một công nghệ của tương lai. Tuy nhiên, thực tế đang thay đổi rất nhanh.
AI hiện đã xuất hiện trong nhiều hoạt động thường ngày, từ công cụ tìm kiếm, dịch thuật, hỗ trợ khách hàng, phân tích dữ liệu, sáng tạo nội dung cho đến các hệ thống hỗ trợ ra quyết định trong doanh nghiệp và cơ quan tổ chức.
ISO nhận định AI đang chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang thực tế đời sống. Khi các hệ thống AI ngày càng có năng lực và được tích hợp vào sản phẩm, dịch vụ cũng như các quy trình ra quyết định, tổ chức phải đối mặt với một nhóm câu hỏi mới về cách sử dụng và quản trị công nghệ này.
Sự thay đổi này làm cho vấn đề tiêu chuẩn hóa AI trở nên cấp thiết hơn.
Khi một hệ thống AI đưa ra kết quả mà con người sử dụng để đưa ra quyết định, người sử dụng cần biết kết quả đó đáng tin cậy đến đâu. Khi AI được sử dụng để xử lý dữ liệu của khách hàng hoặc người dân, vấn đề bảo mật và quyền riêng tư trở nên quan trọng. Khi AI tạo ra nội dung hoặc hỗ trợ những quyết định có ảnh hưởng đến con người, câu hỏi về trách nhiệm cũng không thể bị bỏ qua.
Nói cách khác, AI càng trở nên mạnh mẽ thì nhu cầu về những khuôn khổ giúp con người kiểm soát và tin tưởng AI càng lớn.
Tốc độ đổi mới và bài toán niềm tin
Một trong những nghịch lý của AI là công nghệ phát triển với tốc độ rất nhanh, trong khi việc xây dựng các cơ chế quản trị, pháp lý và tiêu chuẩn cần có thời gian.
Nếu chờ đến khi công nghệ hoàn toàn ổn định mới xây dựng tiêu chuẩn thì tiêu chuẩn có nguy cơ nhanh chóng trở nên lỗi thời. Nhưng nếu đưa ra những quy định quá cứng nhắc ngay từ đầu, chúng có thể vô tình hạn chế đổi mới.
Đây là bài toán khó không chỉ đối với cơ quan quản lý mà còn đối với cộng đồng tiêu chuẩn hóa quốc tế.
Phiên thảo luận tại ISO Annual Meeting 2026 đặt ra một câu hỏi rất đáng chú ý: Liệu đổi mới có thể tiếp tục với tốc độ cao nhưng đồng thời vẫn duy trì được niềm tin, trách nhiệm giải trình và sự giám sát của con người?
Câu hỏi này cho thấy cách tiếp cận của ISO đối với AI không phải là tìm cách làm chậm công nghệ, mà là tìm kiếm những nguyên tắc và khuôn khổ giúp công nghệ phát triển theo hướng có thể tin cậy.
Tiêu chuẩn, vì vậy, có thể đóng vai trò như một “đường ray” để đổi mới công nghệ phát triển nhanh nhưng vẫn có những nguyên tắc chung về an toàn, trách nhiệm và quản trị.
Dữ liệu có thể quan trọng không kém mô hình AI
Một vấn đề nổi bật trong cuộc thảo luận về tương lai AI là vai trò của dữ liệu.
Khi nói về AI, công chúng thường quan tâm đến mô hình nào mạnh hơn, hệ thống nào thông minh hơn hoặc công nghệ nào có khả năng xử lý nhiều nhiệm vụ hơn. Tuy nhiên, chất lượng và khả năng tiếp cận dữ liệu cũng có thể quyết định đáng kể hiệu quả của AI.
Một hệ thống AI dù được xây dựng trên công nghệ tiên tiến nhưng nếu được huấn luyện hoặc vận hành với dữ liệu không đầy đủ, thiếu đại diện, không chính xác hoặc không được quản lý phù hợp thì kết quả đầu ra có thể không đạt được mức độ tin cậy mong muốn.
Vì vậy, câu chuyện về AI không thể tách rời câu chuyện về quản trị dữ liệu.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức đang trong quá trình chuyển đổi số. Khi dữ liệu trở thành nguyên liệu đầu vào của AI, chất lượng dữ liệu, nguồn gốc dữ liệu, quyền sử dụng dữ liệu, khả năng kiểm chứng và bảo đảm an toàn dữ liệu sẽ ngày càng trở thành những vấn đề cần được quan tâm.
Từ góc độ tiêu chuẩn hóa, đây là một lĩnh vực có nhiều dư địa để xây dựng những yêu cầu và nguyên tắc chung.
AI không chỉ là vấn đề của các công ty công nghệ
Một nhận thức quan trọng có thể rút ra từ chương trình ISO Annual Meeting 2026 là AI không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ thông tin.
AI đang đi vào nhiều lĩnh vực khác nhau. Một doanh nghiệp sản xuất có thể sử dụng AI để tối ưu dây chuyền. Một ngân hàng có thể sử dụng AI để phát hiện giao dịch bất thường. Một bệnh viện có thể sử dụng AI để hỗ trợ phân tích hình ảnh. Một cơ quan quản lý có thể sử dụng AI để phân tích dữ liệu và hỗ trợ công tác điều hành.
Điều đó có nghĩa là những vấn đề liên quan đến AI cũng sẽ lan sang nhiều ngành nghề và lĩnh vực quản lý khác nhau.
Một hệ thống AI được sử dụng trong lĩnh vực tài chính có thể phải đối mặt với những yêu cầu khác với AI được sử dụng trong sản xuất. AI trong chăm sóc sức khỏe lại có những yêu cầu rất khác về an toàn và trách nhiệm. Trong lĩnh vực văn hóa, AI có thể đặt ra những vấn đề về bản quyền, nguồn dữ liệu, tính xác thực của nội dung và bảo vệ giá trị sáng tạo.
Do đó, bên cạnh những tiêu chuẩn chung về AI, nhiều lĩnh vực sẽ cần những tiêu chuẩn chuyên ngành để bảo đảm công nghệ được áp dụng phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực.
ISO/IEC 42001 – quản trị AI từ cấp độ tổ chức
Một minh chứng rõ ràng cho hướng đi này là ISO/IEC 42001:2023 – Information technology — Artificial intelligence — Management system.
Đây là tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên về Tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu để tổ chức thiết lập, triển khai, duy trì và liên tục cải tiến một hệ thống quản lý AI. Điểm đáng chú ý là ISO/IEC 42001 không chỉ tập trung vào một sản phẩm AI cụ thể. Cách tiếp cận của tiêu chuẩn là đưa AI vào hệ thống quản lý của tổ chức.
Điều này có ý nghĩa quan trọng. Thay vì chỉ hỏi “hệ thống AI này có hoạt động tốt không?”, tổ chức cần đặt ra những câu hỏi rộng hơn: AI được sử dụng cho mục đích gì? Những rủi ro nào có thể phát sinh? Ai chịu trách nhiệm? Dữ liệu được quản lý như thế nào? Kết quả của AI có cần sự giám sát của con người hay không? Các rủi ro được đánh giá và xử lý ra sao?
ISO/IEC 42001 hướng tới việc giúp tổ chức quản lý những vấn đề này một cách có hệ thống, đồng thời hỗ trợ việc sử dụng AI có trách nhiệm và hiệu quả. ISO nhấn mạnh tiêu chuẩn bao quát những vấn đề đặc thù của AI như đạo đức, tính minh bạch và khả năng học hỏi liên tục của hệ thống. Đây chính là điểm giao thoa giữa AI và quản trị.
Từ “AI có thể làm gì?” đến “AI nên được sử dụng như thế nào?”
Sự phát triển của AI đang làm thay đổi câu hỏi mà xã hội đặt ra đối với công nghệ.
Trước đây, câu hỏi phổ biến là: AI có thể làm được những gì? Ngày nay, câu hỏi ngày càng chuyển thành: AI nên được sử dụng như thế nào? Hai câu hỏi này hoàn toàn khác nhau.
Một công nghệ có thể làm được một việc không có nghĩa là nó nên được sử dụng trong mọi trường hợp. Khả năng kỹ thuật cần đi cùng với đánh giá rủi ro, trách nhiệm và những nguyên tắc bảo vệ lợi ích của con người.
Ví dụ, nếu AI được sử dụng để hỗ trợ một quyết định quan trọng, liệu con người có thể kiểm tra và giải thích kết quả hay không? Nếu hệ thống mắc lỗi, ai chịu trách nhiệm? Nếu dữ liệu đầu vào có sai lệch, kết quả có thể bị ảnh hưởng như thế nào? Những câu hỏi này cho thấy niềm tin vào AI không thể được tạo ra chỉ bằng việc nói rằng AI thông minh.
Niềm tin phải được xây dựng thông qua những cơ chế có thể chứng minh được rằng hệ thống được thiết kế, triển khai và quản lý một cách có trách nhiệm.
Đây là lý do tiêu chuẩn quốc tế có thể đóng một vai trò quan trọng.
Con người vẫn phải ở trung tâm
Một trong những vấn đề quan trọng nhất khi nói về AI là vai trò của con người. AI có thể xử lý khối lượng dữ liệu rất lớn và đưa ra kết quả nhanh hơn con người trong nhiều nhiệm vụ. Tuy nhiên, trong những quyết định có tác động đáng kể đến con người và xã hội, việc duy trì sự giám sát của con người vẫn có ý nghĩa đặc biệt.
ISO Annual Meeting 2026 đặt vấn đề AI trong mối quan hệ với human oversight – sự giám sát của con người, trách nhiệm giải trình và niềm tin. Điều này cho thấy tiêu chuẩn hóa AI không nhằm thay thế con người bằng máy móc, mà hướng tới việc xác định cách thức để con người và công nghệ có thể phối hợp một cách an toàn và hiệu quả. Một hệ thống AI đáng tin cậy không nhất thiết là hệ thống không bao giờ mắc lỗi. Điều quan trọng hơn là tổ chức phải hiểu những giới hạn của hệ thống, nhận diện được rủi ro, có cơ chế giám sát và có khả năng can thiệp khi cần thiết.
Đó cũng chính là tư duy quản lý rủi ro đang ngày càng trở nên quan trọng trong tiêu chuẩn hóa AI.
An ninh mạng – một phần không thể tách rời
Bên cạnh AI, ISO Annual Meeting 2026 còn dành một phiên riêng cho an ninh mạng, với chủ đề “Cybersecurity unbound: Outsider voices on trust, power and digital societies”. Việc an ninh mạng được đặt trong nhóm chủ đề “Emerging tech & AI” cho thấy mối liên hệ ngày càng chặt chẽ giữa AI, dữ liệu và an toàn của môi trường số. ISO đặt vấn đề an ninh mạng không chỉ như một bài toán kỹ thuật mà còn liên quan đến những câu hỏi căn bản về niềm tin, quyền lực và xã hội số.
Khi các hệ thống AI ngày càng được kết nối với dữ liệu, nền tảng số và các hệ thống quan trọng, nguy cơ tấn công, thao túng hoặc sử dụng sai mục đích cũng trở thành vấn đề cần được tính đến.
Do đó, xây dựng niềm tin vào AI không thể tách khỏi việc bảo đảm an ninh của hệ thống và dữ liệu mà AI sử dụng.
Tiêu chuẩn quốc tế có thể tạo ra “mẫu số chung”
Một trong những giá trị lớn nhất của tiêu chuẩn quốc tế là khả năng tạo ra một mẫu số chung giữa các quốc gia, ngành nghề và tổ chức. AI không dừng lại ở biên giới quốc gia. Một mô hình AI có thể được phát triển tại một nước, sử dụng dữ liệu từ nhiều quốc gia và được cung cấp cho người dùng trên toàn thế giới. Nếu mỗi quốc gia xây dựng một cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau, doanh nghiệp và tổ chức sẽ phải đáp ứng quá nhiều yêu cầu không tương thích.
Tiêu chuẩn quốc tế có thể góp phần giảm bớt sự phân mảnh đó bằng cách tạo ra những nguyên tắc và yêu cầu chung. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khi có những tiêu chuẩn rõ ràng, doanh nghiệp có thể dựa vào một khuôn khổ được quốc tế công nhận để xây dựng hệ thống quản lý và chứng minh năng lực của mình, thay vì phải tự xây dựng một hệ thống hoàn toàn riêng biệt cho từng thị trường.
Việt Nam cần chuẩn bị từ sớm
Những thảo luận tại Paris cũng đặt ra nhiều vấn đề đối với Việt Nam. AI đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong các cơ quan, doanh nghiệp và đời sống xã hội. Cùng với cơ hội về năng suất và đổi mới, những yêu cầu về quản trị AI, chất lượng dữ liệu, an toàn thông tin, trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền lợi của người sử dụng cũng sẽ ngày càng rõ hơn. Vì vậy, việc theo dõi và tham gia vào quá trình tiêu chuẩn hóa quốc tế về AI có ý nghĩa quan trọng.
Việt Nam không chỉ cần quan tâm đến việc ứng dụng AI, mà còn cần quan tâm đến các tiêu chuẩn và khuôn khổ quản lý AI đang được hình thành trên thế giới.
Đặc biệt, các tiêu chuẩn như ISO/IEC 42001 cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: quản lý AI không nên chỉ được thực hiện bằng những quy định riêng lẻ, mà cần được tích hợp vào hệ thống quản lý của tổ chức, gắn với đánh giá rủi ro, trách nhiệm và cải tiến liên tục.
Đối với các lĩnh vực quản lý nhà nước, điều này càng có ý nghĩa khi AI bắt đầu được sử dụng trong nhiều hoạt động liên quan đến dữ liệu, cung cấp dịch vụ công và quản lý xã hội.
Từ đổi mới công nghệ đến đổi mới có trách nhiệm
Thông điệp nổi bật của ISO Annual Meeting 2026 không phải là lựa chọn giữa đổi mới và an toàn. Ngược lại, vấn đề là làm thế nào để hai yếu tố này có thể cùng tồn tại.
Thế giới không thể quay lại thời điểm trước khi AI xuất hiện. Cũng không thể yêu cầu công nghệ ngừng phát triển để chờ hoàn thiện tất cả các quy định. Điều cần thiết là xây dựng những cơ chế giúp công nghệ phát triển nhanh nhưng vẫn có trách nhiệm. Trong quá trình đó, tiêu chuẩn quốc tế có thể trở thành một công cụ quan trọng để kết nối đổi mới với niềm tin.
AI sẽ tiếp tục phát triển, những mô hình mới sẽ xuất hiện và cách thức ứng dụng AI chắc chắn sẽ thay đổi nhanh chóng. Nhưng những nguyên tắc nền tảng như minh bạch, trách nhiệm, an toàn, quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu và sự giám sát của con người sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng.
ISO Annual Meeting 2026 tại Paris vì thế không chỉ đặt câu hỏi về tương lai của AI, mà rộng hơn là đặt câu hỏi về tương lai của niềm tin trong một xã hội ngày càng được vận hành bởi công nghệ.
Khi AI ngày càng tham gia sâu vào những quyết định ảnh hưởng đến con người, niềm tin sẽ không thể chỉ dựa vào lời hứa rằng công nghệ “thông minh”. Niềm tin phải được xây dựng bằng
Trong thời gian tới, cùng với sự phát triển nhanh của AI, yêu cầu đối với các tiêu chuẩn quốc tế cũng sẽ tiếp tục thay đổi. Những tiêu chuẩn hôm nay có thể cần được cập nhật để thích ứng với những mô hình, phương thức ứng dụng và rủi ro mới. Vì vậy, việc tham gia chủ động vào quá trình xây dựng, áp dụng và phổ biến tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp các quốc gia không chỉ tiếp nhận thành quả công nghệ, mà còn có tiếng nói trong việc hình thành những nguyên tắc chung cho tương lai. Với Việt Nam, đây cũng là cơ hội để từng bước nâng cao năng lực quản trị AI, chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo an toàn, minh bạch, có trách nhiệm và phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế.
Nguyễn Lan Hương