Biến đổi khí hậu không còn là một nguy cơ của tương lai mà đã trở thành thực tế đang tác động trực tiếp đến cộng đồng, doanh nghiệp và các nền kinh tế trên toàn thế giới.
Khi nhiệt độ tăng, thời tiết cực đoan diễn biến khó lường, nguồn nước chịu áp lực, hệ sinh thái suy giảm và chuỗi cung ứng ngày càng dễ bị gián đoạn, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để giảm phát thải, mà còn là làm thế nào để xã hội có thể thích ứng và trở nên chống chịu tốt hơn. Đây là một trong những vấn đề nổi bật tại ISO Annual Meeting 2026 diễn ra tại Paris, Pháp.
Trong khuôn khổ ISO Annual Meeting 2026, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) đã thông qua Tuyên bố Paris – Paris Statement, tái khẳng định vai trò của tiêu chuẩn quốc tế trong việc hỗ trợ các nỗ lực toàn cầu nhằm tăng cường khả năng chống chịu, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ thiên nhiên.
Khả năng chống chịu cũng là vấn đề của đầu tư và phát triển kinh tế
Một khía cạnh ngày càng được quan tâm trong câu chuyện thích ứng với biến đổi khí hậu là mối quan hệ giữa khả năng chống chịu và quyết định đầu tư. Một công trình hạ tầng, một khu đô thị, một nhà máy hay một hệ thống cung cấp nước được xây dựng hôm nay có thể được sử dụng trong nhiều thập kỷ. Nếu những rủi ro khí hậu trong tương lai không được tính đến ngay từ quá trình quy hoạch và thiết kế, chi phí để sửa chữa, nâng cấp hoặc khắc phục hậu quả sau này có thể lớn hơn rất nhiều so với chi phí đầu tư cho khả năng chống chịu ngay từ đầu.
Vì vậy, thích ứng với biến đổi khí hậu không nên được xem đơn thuần là một khoản chi phí bổ sung. Trong nhiều trường hợp, đó là một khoản đầu tư để bảo vệ giá trị của tài sản, duy trì hoạt động kinh tế và giảm thiểu rủi ro trong dài hạn.
Đây cũng là lý do các tiêu chuẩn và hướng dẫn quốc tế có thể đóng vai trò quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp có một phương pháp thống nhất để nhận diện rủi ro khí hậu, đánh giá mức độ dễ bị tổn thương và xây dựng kế hoạch ứng phó, các quyết định đầu tư sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.
Đối với các quốc gia đang phát triển, cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa. Nguồn lực cho thích ứng luôn có giới hạn, trong khi nhu cầu đầu tư rất lớn. Việc sử dụng các tiêu chuẩn và phương pháp quốc tế có thể giúp các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp xác định những rủi ro ưu tiên, phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn và tránh đầu tư theo cách chỉ giải quyết những thiệt hại trước mắt mà chưa tính đến những thay đổi dài hạn.
Như vậy, từ góc độ kinh tế, đầu tư cho khả năng chống chịu chính là đầu tư cho sự ổn định và khả năng phát triển lâu dài. Đây cũng là một trong những lý do khiến vấn đề thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng được đưa vào trung tâm của các cuộc thảo luận về tiêu chuẩn hóa quốc tế.
Tuyên bố được đề xuất bởi AFNOR – cơ quan tiêu chuẩn hóa quốc gia của Pháp, đơn vị đăng cai ISO Annual Meeting 2026, trong năm AFNOR kỷ niệm 100 năm thành lập. Việc Tuyên bố Paris được thông qua ngay tại Hội nghị đã tạo nên một dấu ấn quan trọng, đồng thời cụ thể hóa chủ đề chung của kỳ họp: “Building trust in a changing world” – “Xây dựng niềm tin trong một thế giới đang thay đổi”.
Từ giảm thiểu tác động đến chủ động thích ứng
Trong nhiều năm, cuộc thảo luận về biến đổi khí hậu thường tập trung mạnh vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu. Đây vẫn là nhiệm vụ có ý nghĩa then chốt.
Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy ngay cả khi các nỗ lực giảm phát thải được đẩy mạnh, những tác động của biến đổi khí hậu vẫn tiếp tục xuất hiện và ảnh hưởng đến đời sống con người.
Nắng nóng cực đoan có thể đe dọa sức khỏe cộng đồng. Mưa lớn và lũ lụt gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng. Hạn hán và thiếu nước tạo sức ép đối với nông nghiệp và sản xuất. Nước biển dâng tác động tới các khu vực ven biển. Những biến động này đồng thời có thể ảnh hưởng đến giao thông, năng lượng, thực phẩm và chuỗi cung ứng. Vì vậy, thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành một yêu cầu không thể tách rời khỏi phát triển bền vững.
Đây chính là điểm được nhấn mạnh trong Tuyên bố Paris của ISO. Theo ISO, các nỗ lực giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu cần được bổ sung bằng những hành động mạnh mẽ hơn về thích ứng, tăng cường khả năng chống chịu của hệ sinh thái và bảo tồn thiên nhiên.
Sự chuyển dịch này có ý nghĩa quan trọng: thay vì chỉ đặt câu hỏi “làm thế nào để giảm tác động của biến đổi khí hậu?”, xã hội cần đồng thời đặt câu hỏi “làm thế nào để sống, sản xuất và phát triển trong một thế giới đang thay đổi?”
ISO 14092 và vai trò của tiêu chuẩn trong thích ứng khí hậu
Một trong những công cụ được đề cập trong các thảo luận về thích ứng là ISO 14092, tiêu chuẩn liên quan đến quản lý thích ứng với biến đổi khí hậu. Điểm đáng chú ý của cách tiếp cận này là thích ứng khí hậu không được nhìn nhận như một hoạt động riêng lẻ mà cần được tích hợp vào quá trình lập kế hoạch, ra quyết định và quản lý của tổ chức, địa phương.
Theo các chuyên gia tham gia thảo luận của ISO, giá trị thực tế của tiêu chuẩn không chỉ nằm ở việc tiêu chuẩn được ban hành, mà ở khả năng giúp chính quyền địa phương và cộng đồng sử dụng nó để đưa ra những quyết định tốt hơn, phối hợp trách nhiệm, thu hút đầu tư và bảo vệ những nhóm dân cư cũng như khu vực dễ bị tổn thương trước các rủi ro khí hậu.
Điều này cho thấy một đặc điểm quan trọng của tiêu chuẩn quốc tế: tiêu chuẩn không trực tiếp thay thế chính sách của mỗi quốc gia hay kế hoạch của từng địa phương, nhưng có thể cung cấp một phương pháp và khuôn khổ chung để các chủ thể xây dựng chính sách và triển khai hành động một cách có hệ thống hơn.
Từ khí hậu đến nước, đất, thực phẩm và sức khỏe
Tuyên bố Paris cũng cho thấy ISO đang tiếp cận vấn đề môi trường theo hướng ngày càng liên kết và toàn diện hơn.
Biến đổi khí hậu không tồn tại tách biệt với những vấn đề môi trường khác. Áp lực về nước có thể ảnh hưởng đến nông nghiệp và an ninh lương thực. Suy giảm đa dạng sinh học có thể làm suy yếu khả năng chống chịu của hệ sinh thái. Sự suy giảm tài nguyên có thể tạo ra những tác động kinh tế và xã hội. Những vấn đề về môi trường cuối cùng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của con người. Trong Tuyên bố Paris, ISO đề cập tới hàng loạt thách thức có mối liên hệ với nhau như sức ép đối với chuỗi cung ứng, suy giảm đa dạng sinh học, cạn kiệt tài nguyên, quản lý nước và đất, an ninh lương thực và sức khỏe toàn cầu.
Cách tiếp cận này rất đáng chú ý bởi nó phản ánh thực tế rằng một giải pháp chỉ tập trung vào một vấn đề có thể chưa đủ để tạo ra khả năng chống chịu lâu dài.
Ví dụ, bảo vệ nguồn nước không chỉ là xây dựng thêm công trình cung cấp nước. Đó còn là câu chuyện về quản lý đất, bảo vệ hệ sinh thái, sử dụng tài nguyên hiệu quả, quy hoạch đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tương tự, bảo vệ thiên nhiên không chỉ là bảo tồn một khu vực riêng biệt mà còn liên quan đến cách thức sản xuất, tiêu dùng và phát triển kinh tế.
Tiêu chuẩn – cầu nối giữa tri thức và hành động
Một thông điệp quan trọng trong Tuyên bố Paris là tiêu chuẩn quốc tế có thể giúp chuyển những cam kết toàn cầu thành hành động thực tế. Đây là vai trò ngày càng quan trọng của tiêu chuẩn hóa. Các cam kết quốc tế về khí hậu và phát triển bền vững thường được đưa ra ở cấp độ rất rộng. Nhưng để thực hiện, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần biết phải làm gì, đo lường như thế nào, đánh giá rủi ro ra sao và xác định kết quả bằng những tiêu chí nào. Tiêu chuẩn có thể cung cấp những khuôn khổ thực hành cho quá trình đó.
ISO nhấn mạnh rằng các tiêu chuẩn quốc tế được xây dựng dựa trên tri thức khoa học, chuyên môn kỹ thuật và sự đồng thuận của nhiều bên liên quan. Chúng có thể được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của từng lĩnh vực và từng địa phương, qua đó hỗ trợ các tổ chức ứng phó với những nhu cầu xã hội đang thay đổi.
Điều này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, nơi không có một giải pháp duy nhất phù hợp với mọi quốc gia.
Một quốc gia có thể phải ưu tiên chống ngập; một quốc gia khác phải tập trung vào hạn hán; một địa phương cần bảo vệ bờ biển trong khi địa phương khác phải bảo vệ rừng và nguồn nước.
Tiêu chuẩn quốc tế vì vậy cần tạo ra khung chung nhưng đủ linh hoạt để áp dụng trong những điều kiện khác nhau.
Bảo vệ thiên nhiên không chỉ là trách nhiệm của cơ quan môi trường
Một điểm đáng chú ý khác tại ISO Annual Meeting 2026 là mối quan hệ giữa doanh nghiệp và thiên nhiên. Trong quá khứ, bảo vệ thiên nhiên thường được xem chủ yếu là nhiệm vụ của cơ quan quản lý môi trường hoặc các tổ chức bảo tồn. Tuy nhiên, ngày càng rõ ràng rằng hoạt động sản xuất và kinh doanh có mối quan hệ trực tiếp với tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái.
Doanh nghiệp sử dụng nước, đất, năng lượng và nguyên liệu. Doanh nghiệp phụ thuộc vào các hệ sinh thái ổn định để duy trì hoạt động. Ngược lại, hoạt động sản xuất nếu không được quản lý phù hợp có thể tạo sức ép lên môi trường. Vì vậy, bảo vệ thiên nhiên đang dần trở thành một phần của câu chuyện quản trị doanh nghiệp. Phiên “Business & Nature: A conversation shaping the future” tại Hội nghị đặt câu hỏi về cách đưa thiên nhiên vào trong các cuộc thảo luận về kinh doanh và tương lai phát triển. Điều này phù hợp với xu hướng quốc tế đang ngày càng coi các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị là một phần của năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển dài hạn của doanh nghiệp.
Việt Nam và yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu
Nhìn từ Việt Nam, những vấn đề được đặt ra tại ISO Annual Meeting 2026 có ý nghĩa thực tiễn rất rõ ràng.
Là một quốc gia chịu tác động đáng kể của biến đổi khí hậu, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến nước, thiên tai, thời tiết cực đoan, khu vực ven biển, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Trong bối cảnh đó, nâng cao khả năng chống chịu không chỉ là nhiệm vụ của một ngành hay một cơ quan, mà cần sự phối hợp giữa nhiều lĩnh vực. Các tiêu chuẩn quốc tế có thể là một nguồn tham khảo quan trọng để xây dựng phương pháp đánh giá rủi ro, lập kế hoạch thích ứng và quản lý các hoạt động có liên quan. Đặc biệt, việc chủ động theo dõi và tham gia quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp Việt Nam vừa tiếp cận được kinh nghiệm quốc tế, vừa có cơ hội phản ánh điều kiện thực tế của mình vào quá trình xây dựng các chuẩn mực chung. Đối với doanh nghiệp, xu hướng này cũng đặt ra yêu cầu mới. Khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề trách nhiệm xã hội mà ngày càng liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì sản xuất, bảo đảm nguồn nguyên liệu, ổn định chuỗi cung ứng và duy trì thị trường.
Tuyên bố Paris – từ một thông điệp đến một quá trình hành động
Việc ISO thông qua Tuyên bố Paris tại Annual Meeting 2026 có thể được xem là một dấu mốc quan trọng trong cách tổ chức này tiếp cận các vấn đề về môi trường và phát triển bền vững.Tuyên bố không tạo ra một cam kết thay thế cho các chính sách khí hậu của từng quốc gia. Giá trị của nó nằm ở việc khẳng định vai trò của tiêu chuẩn quốc tế như một công cụ hỗ trợ triển khai. ISO cam kết tiếp tục cung cấp những khuôn khổ đáng tin cậy giúp kết nối các sáng kiến quốc tế và quốc gia với việc thực hiện trong thực tế. Tuyên bố đồng thời kêu gọi các thành viên ISO, cộng đồng chuyên gia kỹ thuật và các đối tác tiếp tục hợp tác, chia sẻ tri thức và phát triển, sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế để hướng tới một tương lai an toàn, chống chịu và bền vững hơn.
Từ Paris, thông điệp vì thế không chỉ dừng ở vấn đề biến đổi khí hậu. Đó là câu chuyện rộng hơn về cách con người chuẩn bị cho một thế giới đang thay đổi. Đầu tư cho khả năng chống chịu hôm nay có thể giúp xã hội giảm những tổn thất ngày mai. Và trong quá trình đó, tiêu chuẩn quốc tế có thể trở thành một trong những công cụ giúp biến tri thức, cam kết và sự đồng thuận thành những hành động cụ thể – từ cấp độ quốc gia đến từng thành phố, doanh nghiệp và cộng đồng.
Nguyễn Lan Hương