Tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng là những nội dung có mối liên hệ trực tiếp với hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa đang được đổi mới theo hướng quản lý dựa trên rủi ro, số hóa dữ liệu và tăng cường hậu kiểm, việc tiếp cận các yêu cầu về tiêu chuẩn, đo lường và môi trường đối với các sản phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng cần được thực hiện theo hướng phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực.
Thực tế cho thấy các sản phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ có tính đa dạng cao. Trong thể thao có các loại thiết bị, dụng cụ phục vụ tập luyện và thi đấu; trong lĩnh vực văn hóa có sản phẩm văn hóa, ấn phẩm, sản phẩm xuất bản, in và phát hành; trong du lịch có các sản phẩm và dịch vụ gắn với cơ sở lưu trú, lữ hành, vận chuyển, điểm đến và hoạt động trải nghiệm. Do đó, không nên áp dụng một mô hình quản lý chất lượng đồng nhất cho tất cả các nhóm sản phẩm.
Một định hướng quan trọng là xác định yêu cầu kỹ thuật dựa trên đặc tính và mức độ rủi ro của từng nhóm sản phẩm. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2025 và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP đã tạo cơ sở cho phương thức quản lý này. Rủi ro có thể được xem xét trên các phương diện như tác động đến sức khỏe, an toàn, môi trường, khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng và các cảnh báo liên quan.
Đối với các thiết bị thể thao, chẳng hạn, các yêu cầu về kích thước, độ bền, tải trọng, độ ổn định và an toàn có thể có ý nghĩa trực tiếp đối với người sử dụng. Vì vậy, tiêu chuẩn và phương pháp đo lường cần được xác định tương ứng với đặc tính kỹ thuật và mức độ nguy cơ. Trong trường hợp sản phẩm có mức độ rủi ro thấp hơn, quản lý có thể tập trung vào công bố tiêu chuẩn, minh bạch thông tin và hậu kiểm thay vì áp dụng các thủ tục bắt buộc ở mức cao.
Trong lĩnh vực du lịch, tiêu chuẩn và chất lượng ngày càng mở rộng từ chất lượng dịch vụ sang tính bền vững và trách nhiệm môi trường. Các tiêu chí về sử dụng tài nguyên, chất thải, năng lượng, bảo vệ cảnh quan và phát triển sản phẩm du lịch xanh có thể trở thành những thành phần quan trọng trong đánh giá chất lượng điểm đến và cơ sở kinh doanh. Định hướng của Bộ VHTTDL về xây dựng các chuẩn mực sống xanh, lối sống xanh và phát triển du lịch bền vững cho thấy yêu cầu môi trường đang ngày càng được tích hợp với quản lý văn hóa và du lịch.
Một hướng khác cần quan tâm là số hóa thông tin chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Hệ thống dữ liệu có thể kết nối thông tin về sản phẩm, nhà sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng, kết quả thử nghiệm, quá trình lưu thông và các thông tin liên quan. Khi được tổ chức phù hợp, dữ liệu này không chỉ phục vụ người tiêu dùng mà còn hỗ trợ cơ quan quản lý trong thanh tra, hậu kiểm và đánh giá rủi ro.
Vì vậy, định hướng chung đối với lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch không nhất thiết là xây dựng thật nhiều tiêu chuẩn mới, mà trước hết cần rà soát, phân loại và lựa chọn những yêu cầu thực sự cần thiết, đồng thời tăng cường năng lực đo lường, đánh giá sự phù hợp, quản lý dữ liệu và kiểm soát môi trường. Cách tiếp cận này vừa phù hợp với xu hướng quản lý chất lượng hiện đại, vừa tạo cơ sở để Bộ VHTTDL quản lý sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ theo hướng hiệu quả, minh bạch và phù hợp với mức độ rủi ro.
Nguyễn Lan Hương
