Bảo vệ môi trường đang chuyển từ yêu cầu mang tính tuân thủ sang một trong những tiêu chí quan trọng của chất lượng và năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, áp lực về tài nguyên và yêu cầu giảm phát thải ngày càng gia tăng, tiêu chuẩn môi trường trở thành công cụ giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý chuyển các mục tiêu phát triển xanh thành những yêu cầu có thể đánh giá và kiểm chứng.
Trong hệ thống tiêu chuẩn hiện nay, môi trường được xem là một trong những đối tượng có thể được xác định đặc tính, đánh giá và quản lý thông qua tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Quy chuẩn kỹ thuật đặt ra các giới hạn bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn, sức khỏe con người và bảo vệ môi trường; trong khi tiêu chuẩn có thể cung cấp các phương pháp, chỉ tiêu và hướng dẫn để tổ chức, doanh nghiệp từng bước nâng cao hiệu quả môi trường của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Một xu hướng nổi bật hiện nay là sự kết hợp giữa tiêu chuẩn môi trường, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Thay vì chỉ tập trung xử lý chất thải sau khi sản phẩm được sử dụng, cách tiếp cận mới chú trọng toàn bộ vòng đời của sản phẩm, từ thiết kế, lựa chọn nguyên liệu, sản xuất, phân phối, sử dụng đến tái sử dụng, sửa chữa và tái chế.
Trong năm 2026, Việt Nam đẩy mạnh tiếp cận Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 về kinh tế tuần hoàn. Các tiêu chuẩn trong bộ này cung cấp khung hướng dẫn cho việc xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi mô hình kinh doanh, quản lý dòng vật liệu và quan trọng hơn là đo lường hiệu quả tuần hoàn. Một số nội dung tập trung vào khả năng truy xuất vật liệu thứ cấp, trao đổi dữ liệu về tính tuần hoàn của sản phẩm và đánh giá lượng tài nguyên được duy trì hoặc thay thế.
Điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn môi trường ngày càng gắn với yêu cầu đo lường và dữ liệu. Một mục tiêu như giảm tiêu thụ năng lượng, giảm phát sinh chất thải hay tăng tỷ lệ tái sử dụng chỉ có thể đánh giá được khi có phương pháp đo và hệ thống dữ liệu phù hợp. Vì vậy, chuyển đổi xanh không chỉ là thay đổi công nghệ mà còn đòi hỏi thay đổi cách quản trị, xây dựng chỉ số và kiểm chứng kết quả.
Định hướng này có thể được vận dụng trong nhiều lĩnh vực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đối với du lịch, yêu cầu môi trường có thể gắn với sử dụng tài nguyên tiết kiệm, quản lý chất thải, giảm phát thải và phát triển các sản phẩm du lịch xanh. Bộ VHTTDL cũng đã xây dựng các tiêu chí hướng tới phát triển du lịch bền vững, có trách nhiệm với môi trường và xã hội, trong đó có tiêu chí về sản phẩm du lịch xanh và trách nhiệm của cơ sở kinh doanh du lịch.
Trong lĩnh vực văn hóa, việc bảo tồn di sản cũng ngày càng được đặt trong mối quan hệ với phát triển bền vững, cảnh quan và môi trường. Đối với thể thao, các thiết bị, dụng cụ và cơ sở vật chất có thể được xem xét thêm dưới góc độ sử dụng vật liệu, độ bền, khả năng sửa chữa, tái sử dụng và tiêu hao năng lượng.
Như vậy, tiêu chuẩn môi trường không nên được hiểu đơn thuần là tập hợp các giới hạn về phát thải. Trong xu hướng mới, đó là một thành tố của quản lý chất lượng và phát triển bền vững, giúp các ngành chuyển từ mục tiêu “ít gây tác động môi trường” sang mô hình sản xuất, kinh doanh và cung ứng dịch vụ.
Nguyễn Lan Hương
