Đo lường là một bộ phận không thể tách rời của hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý chất lượng. Nếu tiêu chuẩn xác định sản phẩm cần đáp ứng những yêu cầu nào thì đo lường cung cấp cơ sở thực nghiệm để xác định sản phẩm có thực sự đáp ứng các yêu cầu đó hay không. Vì vậy, độ chính xác và độ tin cậy của hoạt động đo lường có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm, hiệu quả sản xuất và tính minh bạch của thị trường.
Trong thực tế, đo lường được sử dụng để xác định nhiều đặc tính của sản phẩm như kích thước, khối lượng, độ bền, hiệu suất, độ chính xác, mức tiêu hao năng lượng hoặc các thông số an toàn. Việc đo đúng và đủ giúp doanh nghiệp phát hiện sai lệch trong quá trình sản xuất, kiểm soát chất lượng đầu vào, theo dõi sự ổn định của dây chuyền và hạn chế sản phẩm không phù hợp được đưa ra thị trường. Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, đo lường chính xác không chỉ phục vụ kiểm tra chất lượng mà còn góp phần giảm sai sót, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất.
Trong chuỗi quản lý chất lượng, đo lường có mối liên hệ chặt chẽ với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và đánh giá sự phù hợp. Một yêu cầu kỹ thuật chỉ thực sự có giá trị quản lý khi có phương pháp kiểm tra, thử nghiệm hoặc đo lường tương ứng. Đối với những sản phẩm thuộc diện phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, kết quả thử nghiệm và đánh giá sự phù hợp là căn cứ quan trọng để xác định việc tuân thủ các yêu cầu bắt buộc. Quy định hiện hành cũng gắn hoạt động công bố hợp chuẩn, hợp quy với kết quả đánh giá sự phù hợp tương ứng. Xu hướng hiện nay là xây dựng hệ thống quản lý chất lượng dựa ngày càng nhiều vào dữ liệu đo lường. Khi các kết quả kiểm tra được số hóa, lưu trữ và kết nối, doanh nghiệp có thể theo dõi chất lượng theo thời gian, phát hiện xu hướng bất thường và chủ động xử lý trước khi xảy ra sự cố. Ở cấp độ quản lý nhà nước, dữ liệu cũng giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở để đánh giá mức độ rủi ro, lựa chọn đối tượng cần kiểm tra và tăng cường hậu kiểm thay vì kiểm soát dàn trải. Đây là một trong những hướng triển khai quan trọng của hệ thống quản lý chất lượng theo Luật sửa đổi năm 2025 và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP.
Đối với các lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, yêu cầu đo lường có thể xuất hiện ở nhiều dạng khác nhau. Với thiết bị thể thao, đó có thể là kích thước, tải trọng, độ bền hoặc các thông số kỹ thuật liên quan đến an toàn người sử dụng. Với các sản phẩm phục vụ hoạt động văn hóa, xuất bản, in và phát hành, việc kiểm soát các đặc tính kỹ thuật của sản phẩm cũng góp phần bảo đảm chất lượng đầu ra. Trong lĩnh vực du lịch, đo lường có thể gắn với chất lượng dịch vụ, mức tiêu thụ năng lượng, nước, chất thải hoặc các chỉ số môi trường.
Do đó, tăng cường năng lực đo lường không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là một thành phần của quản trị chất lượng hiện đại. Khi tiêu chuẩn – đo lường – đánh giá sự phù hợp – dữ liệu số được kết nối, việc quản lý chất lượng sản phẩm và dịch vụ sẽ trở nên minh bạch, có cơ sở kiểm chứng và phù hợp hơn với yêu cầu phát triển bền vững.
Nguyễn Lan Hương
