Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý nhà nước, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng, an toàn của sản phẩm, hàng hóa và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đối với Việt Nam, việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cũng là một nội dung quan trọng trong quá trình nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo định hướng của pháp luật hiện hành, tiêu chuẩn được sử dụng làm cơ sở để xác định, phân loại và đánh giá sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình và môi trường. Tiêu chuẩn có thể được xây dựng ở cấp quốc gia, quốc tế, khu vực hoặc do tổ chức, doanh nghiệp xây dựng và công bố áp dụng. Trong khi đó, quy chuẩn kỹ thuật quy định những yêu cầu và giới hạn kỹ thuật mà đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh phải tuân thủ nhằm bảo đảm an toàn, sức khỏe con người, bảo vệ môi trường và các lợi ích thiết yếu khác. Khác với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có tính chất bắt buộc áp dụng.
Một điểm đáng chú ý trong xu hướng quản lý hiện nay là tiêu chuẩn và quy chuẩn không chỉ được nhìn nhận như những yêu cầu kỹ thuật đơn thuần mà ngày càng trở thành công cụ quản lý chất lượng dựa trên dữ liệu, mức độ rủi ro và yêu cầu thực tiễn. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2025 đã chuyển mạnh sang phương thức quản lý theo mức độ rủi ro. Theo đó, sản phẩm, hàng hóa được phân loại thành mức độ rủi ro thấp, trung bình và cao; việc quản lý phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan và tương xứng với mức độ rủi ro.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh số lượng và chủng loại sản phẩm, hàng hóa ngày càng đa dạng. Thay vì áp dụng một phương thức quản lý giống nhau cho tất cả sản phẩm, cơ quan quản lý có thể tập trung nguồn lực vào những nhóm sản phẩm có nguy cơ cao hơn đối với sức khỏe, an toàn, môi trường hoặc lợi ích của người tiêu dùng. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với thông lệ quốc tế.
Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng tiêu chuẩn tiên tiến giúp kiểm soát ổn định chất lượng sản phẩm, giảm sai lỗi, nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo thuận lợi khi tham gia thị trường trong nước cũng như quốc tế. Đặc biệt, pháp luật mới khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn tiên tiến, kết hợp với công nghệ số và truy xuất nguồn gốc nhằm tăng tính minh bạch của thông tin về sản phẩm, quy trình sản xuất và chuỗi cung ứng.
Đối với các lĩnh vực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cách tiếp cận này có thể được vận dụng đối với nhiều nhóm sản phẩm và dịch vụ như thiết bị, dụng cụ thể thao; sản phẩm văn hóa; sản phẩm xuất bản, in và phát hành; cũng như các sản phẩm, dịch vụ phục vụ hoạt động du lịch. Việc xác định rõ tiêu chuẩn áp dụng, yêu cầu kỹ thuật, phương pháp đánh giá sự phù hợp và mức độ rủi ro sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo cơ sở cho việc kiểm soát chất lượng sản phẩm trong toàn bộ vòng đời và chuỗi cung ứng.
Nguyễn Lan Hương
