Chuyển đổi số không chỉ là đầu tư công nghệ hay xây dựng các nền tảng trực tuyến. Để dữ liệu có thể kết nối, hệ thống vận hành thống nhất và dịch vụ được cung cấp với chất lượng ổn định, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cần được xác định là một trong những nền tảng quan trọng. Đây cũng là yêu cầu được đặt ra tại cuộc họp chuyên đề về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 16/7/2026.
Hoàn thiện nền tảng quản trị trong môi trường số
Ngày 16/7/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) tổ chức cuộc họp báo cáo chuyên đề về các giải pháp ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các lĩnh vực quản lý của Bộ. Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh chủ trì cuộc họp, với sự tham dự của các thứ trưởng và đại diện lãnh đạo những đơn vị chức năng thuộc Bộ.
Tại cuộc họp, lãnh đạo Bộ nhấn mạnh yêu cầu rà soát nhiệm vụ, xác định rõ trọng tâm, nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm thực hiện. Một trong những nhiệm vụ được đặt ra là xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, định mức và đơn giá, đồng thời tiếp tục hoàn thiện kiến trúc tổng thể và nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin.
Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình chuyển đổi số của ngành. Văn hóa, thể thao và du lịch có phạm vi quản lý rộng, với những đặc thù rất khác nhau: từ bảo tồn, khai thác dữ liệu di sản, quản lý hoạt động biểu diễn nghệ thuật, xuất bản, đến tổ chức thi đấu thể thao và cung cấp dịch vụ du lịch. Nếu mỗi đơn vị xây dựng hệ thống thông tin theo một cách riêng, thiếu quy tắc thống nhất về cấu trúc dữ liệu, mã định danh và phương thức trao đổi thông tin, việc kết nối giữa các hệ thống sẽ gặp nhiều khó khăn.
Vì vậy, chuyển đổi số cần được triển khai song song với chuẩn hóa. Công nghệ tạo ra khả năng xử lý và chia sẻ thông tin, còn các tiêu chuẩn, quy chuẩn và quy định kỹ thuật tạo ra cơ sở để những hệ thống khác nhau có thể vận hành tương thích, đáp ứng yêu cầu quản lý và sử dụng.
Phân biệt tiêu chuẩn và quy chuẩn trong chuyển đổi số
Trong lĩnh vực tiêu chuẩn đo lường chất lượng, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật có vai trò khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau.
Tiêu chuẩn đưa ra những yêu cầu, nguyên tắc hoặc hướng dẫn nhằm bảo đảm tính thống nhất, khả năng tương thích và mức độ phù hợp của sản phẩm, dịch vụ, quy trình hay hệ thống. Việc áp dụng tiêu chuẩn nhìn chung dựa trên nguyên tắc tự nguyện, trừ trường hợp được viện dẫn hoặc áp dụng theo quy định pháp luật.
Trong khi đó, quy chuẩn kỹ thuật quy định mức giới hạn và yêu cầu quản lý mà đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh phải tuân thủ. Quy chuẩn có tính bắt buộc áp dụng theo quy định pháp luật.
Trong môi trường số, các tiêu chuẩn có thể hỗ trợ thống nhất cách mô tả dữ liệu, định dạng thông tin, giao thức trao đổi, phương thức xác thực và yêu cầu tương thích giữa các hệ thống. Quy chuẩn kỹ thuật, khi được ban hành trong phạm vi phù hợp, góp phần xác lập những yêu cầu bắt buộc liên quan đến an toàn, bảo mật, khả năng vận hành hoặc các vấn đề kỹ thuật cần được quản lý.
Tuy nhiên, không phải mọi vấn đề của chuyển đổi số đều cần được xử lý bằng cách ban hành thêm quy chuẩn. Việc lựa chọn công cụ quản lý phải căn cứ vào bản chất vấn đề, mức độ rủi ro, yêu cầu thực tiễn và thẩm quyền pháp lý. Đối với những nội dung cần thúc đẩy đổi mới, tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật có thể tạo không gian linh hoạt; đối với những yêu cầu bắt buộc nhằm bảo vệ lợi ích công cộng, quy chuẩn kỹ thuật và quy định pháp luật có thể giữ vai trò quyết định.
Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng vừa thiếu thống nhất, vừa tạo ra những yêu cầu kỹ thuật không cần thiết đối với các đơn vị triển khai.
Chuẩn hóa dữ liệu để kết nối các lĩnh vực
Một trong những thách thức lớn của chuyển đổi số là dữ liệu được tạo lập từ nhiều nguồn, sử dụng nhiều cấu trúc và được quản lý bởi những đơn vị khác nhau. Dữ liệu chỉ thực sự phát huy giá trị khi có thể được tìm kiếm, xác định, đối chiếu, chia sẻ và khai thác theo những quy tắc rõ ràng.
Đối với lĩnh vực văn hóa, việc số hóa hình ảnh, tư liệu, hiện vật, hồ sơ di tích hoặc các chương trình biểu diễn mới chỉ là bước đầu. Muốn hình thành nguồn dữ liệu có thể khai thác lâu dài, mỗi đối tượng cần được mô tả bằng những trường thông tin phù hợp, có mã định danh và thông tin về nguồn gốc, quyền sử dụng, thời gian cập nhật cũng như đơn vị chịu trách nhiệm quản lý.
Nếu các bảo tàng, thư viện, cơ quan quản lý di sản và đơn vị tổ chức biểu diễn sử dụng những cách đặt tên, phân loại và mô tả hoàn toàn khác nhau, việc tìm kiếm và liên kết thông tin sẽ bị hạn chế. Ngược lại, khi có bộ từ điển dữ liệu, quy tắc mô tả và phương thức định danh thống nhất, các hệ thống có thể hỗ trợ nhau mà không nhất thiết phải thay thế toàn bộ hạ tầng hiện có.
Với lĩnh vực thể thao, dữ liệu về cơ sở vật chất, trang thiết bị, giải đấu và thành tích vận động viên cũng cần được quản lý theo cấu trúc phù hợp. Với du lịch, việc kết nối thông tin về điểm đến, cơ sở cung cấp dịch vụ, sản phẩm du lịch và các tiện ích phục vụ du khách có thể giúp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời tạo điều kiện phát triển những dịch vụ số thuận tiện hơn.
Những ví dụ này cho thấy tiêu chuẩn hóa không phải công việc thuần túy kỹ thuật. Đó còn là quá trình thống nhất cách các cơ quan và tổ chức hiểu, mô tả và sử dụng thông tin trong phạm vi quản lý của mình.
Xây dựng nền tảng cho phát triển bền vững
Trong bối cảnh văn hóa, thể thao và du lịch ngày càng gắn với công nghệ, dữ liệu và các dịch vụ số, tiêu chuẩn đo lường chất lượng có thể góp phần tạo ra phương thức quản lý thống nhất, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Đây cũng là điều kiện để các cơ quan chia sẻ dữ liệu hiệu quả hơn, doanh nghiệp phát triển sản phẩm và dịch vụ thuận lợi hơn, còn người dân được tiếp cận thông tin đáng tin cậy hơn.
Có thể thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi số, mà còn phải bảo đảm chất lượng và tính đồng bộ của quá trình này. Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cần được xây dựng đúng phạm vi, áp dụng đúng đối tượng và gắn với các mục tiêu quản lý cụ thể. Khi được triển khai thực chất, chuẩn hóa sẽ không làm chậm đổi mới sáng tạo. Ngược lại, đây là nền tảng để các hệ thống có thể kết nối, dữ liệu được sử dụng hiệu quả và những thành quả chuyển đổi số của ngành văn hóa, thể thao và du lịch được duy trì, mở rộng trong dài hạn.
Nguyễn Lan Hương
