Ngày 7/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 263/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.
Một trong những định hướng đáng chú ý là chuyển mạnh mô hình phát triển du lịch từ chú trọng số lượng sang chất lượng, hiệu quả, tính bền vững và giá trị gia tăng. Định hướng này đặt ra yêu cầu không chỉ mở rộng quy mô thị trường, mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ và năng lực quản trị điểm đến.
Trong quá trình đó, tiêu chuẩn hóa, đo lường và quản lý dữ liệu có thể trở thành những công cụ hỗ trợ quan trọng. Đây không phải là những hoạt động kỹ thuật tách rời thực tiễn du lịch, mà có khả năng góp phần xác định yêu cầu chất lượng, theo dõi kết quả thực hiện và tạo cơ sở để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cải thiện hoạt động một cách có hệ thống.
Chất lượng cần được thể hiện bằng kết quả thực tế
Tăng trưởng du lịch thường được nhìn nhận thông qua các chỉ tiêu như lượng khách, tổng thu, thời gian lưu trú và mức chi tiêu. Đây là những dữ liệu cần thiết để đánh giá quy mô thị trường và hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào các chỉ tiêu này, bức tranh về chất lượng phát triển có thể chưa đầy đủ.
Một điểm đến có lượng khách tăng nhanh nhưng giao thông quá tải, môi trường xuống cấp hoặc chất lượng phục vụ không ổn định sẽ khó duy trì sức hấp dẫn lâu dài. Tương tự, một sản phẩm du lịch có khả năng thu hút khách trong thời gian ngắn chưa chắc đã tạo được giá trị bền vững nếu thiếu liên kết với cộng đồng, chưa phát huy được bản sắc văn hóa hoặc không có cơ chế kiểm soát chất lượng.
Vì vậy, chuyển từ tăng trưởng số lượng sang chất lượng đòi hỏi cách đánh giá toàn diện hơn. Bên cạnh kết quả kinh tế, cần quan tâm đến mức độ hài lòng của du khách, chất lượng dịch vụ, an toàn, khả năng tiếp cận, hiệu quả sử dụng tài nguyên, bảo tồn giá trị văn hóa và lợi ích của cộng đồng địa phương.
Các chỉ tiêu này không nhất thiết phải được áp dụng giống nhau cho mọi loại hình du lịch. Điểm đến di sản, khu du lịch sinh thái, cơ sở lưu trú hay sản phẩm du lịch thể thao có đặc điểm và yêu cầu quản lý khác nhau. Điều quan trọng là xác định được những nội dung cần đánh giá, phương pháp đo lường phù hợp và nguồn dữ liệu đủ tin cậy để kết quả phản ánh đúng thực tế.
Tiêu chuẩn hóa tạo cơ sở thống nhất cho quản lý chất lượng
Trong hoạt động du lịch, chất lượng được hình thành từ nhiều yếu tố: cơ sở vật chất, năng lực nhân lực, quy trình phục vụ, thông tin cung cấp cho khách và sự phối hợp giữa các chủ thể. Khi mỗi doanh nghiệp hoặc địa phương sử dụng một cách hiểu khác nhau về chất lượng, việc đánh giá, so sánh và cải thiện hoạt động sẽ gặp khó khăn.
Tiêu chuẩn hóa giúp xác định các yêu cầu, nguyên tắc và phương pháp thực hiện có thể tham chiếu chung. Đối với doanh nghiệp, tiêu chuẩn có thể hỗ trợ xây dựng quy trình vận hành, phân công trách nhiệm, kiểm soát sai lỗi và duy trì chất lượng dịch vụ. Đối với cơ quan quản lý, các yêu cầu được xác định rõ tạo thuận lợi cho công tác hướng dẫn, giám sát và đánh giá kết quả.
Một hệ thống tiêu chuẩn phù hợp cũng không có nghĩa mọi cơ sở du lịch phải vận hành theo một mô hình cứng nhắc. Các yêu cầu cốt lõi về an toàn, chất lượng và trách nhiệm có thể được xác định rõ, trong khi phương thức triển khai cần tính đến quy mô, loại hình kinh doanh, điều kiện địa phương và năng lực của từng chủ thể.
Dữ liệu là cơ sở để biết chất lượng đang thay đổi ra sao
Muốn cải thiện chất lượng, trước hết cần biết hiện trạng và theo dõi được sự thay đổi. Đây là vai trò của đo lường và dữ liệu trong quản trị du lịch.
Nếu một địa phương đặt mục tiêu nâng cao sự hài lòng của du khách, mục tiêu đó cần được cụ thể hóa bằng phương pháp khảo sát, nhóm chỉ tiêu, thời điểm thu thập và cách phân tích kết quả. Nếu muốn giảm áp lực môi trường, cần có dữ liệu phù hợp về chất thải, nước, năng lượng hoặc những yếu tố tác động trực tiếp đến tài nguyên tại điểm đến. Nếu muốn cải thiện chất lượng nhân lực, cần theo dõi hoạt động đào tạo và khả năng đáp ứng yêu cầu công việc, thay vì chỉ thống kê số lượng người tham dự các khóa học.
Độ tin cậy của dữ liệu có ý nghĩa quyết định. Các chỉ tiêu chỉ có thể so sánh khi được định nghĩa thống nhất, có phương pháp thu thập rõ ràng và được cập nhật phù hợp. Nếu mỗi đơn vị tính toán theo một cách khác nhau, kết quả tổng hợp có thể gây hiểu nhầm hoặc dẫn đến những quyết định thiếu chính xác.
Cùng với đó, dữ liệu cần được sử dụng để cải thiện hoạt động chứ không chỉ phục vụ báo cáo. Kết quả khảo sát du khách có thể giúp xác định những khâu phục vụ còn hạn chế; dữ liệu về mức sử dụng tài nguyên có thể hỗ trợ điều chỉnh quy trình vận hành; thông tin về phản ánh và sự cố có thể giúp cơ sở kinh doanh nhận diện rủi ro và chủ động phòng ngừa.
Đối với cơ quan quản lý, dữ liệu được tổ chức tốt có thể hỗ trợ nhận diện xu hướng, xác định vấn đề ưu tiên và phân bổ nguồn lực phù hợp. Tuy nhiên, số hóa không tự động bảo đảm dữ liệu chính xác. Hệ thống công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm quy trình quản trị, trách nhiệm cập nhật và cơ chế bảo vệ thông tin.
Chuyển đổi số phải gắn với đổi mới phương thức quản trị
Nghị quyết số 26-NQ/TW và Chương trình hành động của Chính phủ tại Nghị quyết số 263/NQ-CP đặt chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong định hướng phát triển du lịch. Trong bối cảnh đó, các công cụ số có thể hỗ trợ quản lý thông tin điểm đến, tiếp nhận phản hồi, theo dõi hoạt động kinh doanh và kết nối dữ liệu giữa những chủ thể có liên quan.
Dù vậy, chuyển đổi số không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng ứng dụng hoặc nền tảng được xây dựng. Cần xem xét liệu công nghệ có giúp giảm thao tác trùng lặp, cải thiện khả năng tiếp cận thông tin, rút ngắn thời gian xử lý công việc và nâng cao chất lượng phục vụ hay không.
Một hệ thống dữ liệu hữu ích cần bảo đảm thông tin có cấu trúc, có nguồn gốc rõ ràng, được cập nhật đúng thời điểm và có khả năng chia sẻ theo thẩm quyền. Việc kết nối dữ liệu cũng cần tôn trọng quyền riêng tư, bảo mật thông tin kinh doanh và các quy định pháp luật liên quan. Đặc biệt, cần tránh tạo thêm gánh nặng nhập liệu cho doanh nghiệp khi các thông tin tương tự đã được thu thập ở những hệ thống khác.
Đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ và vừa, việc ứng dụng công nghệ cần đi theo lộ trình phù hợp với nguồn lực. Những giải pháp đơn giản nhưng giải quyết đúng nhu cầu thực tế có thể mang lại hiệu quả thiết thực hơn việc đầu tư hệ thống phức tạp mà thiếu nhân lực vận hành.
Từ định hướng chính sách đến cải thiện năng lực cạnh tranh
Để chuyển định hướng nâng cao chất lượng thành kết quả cụ thể, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức tiêu chuẩn hóa, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Cơ quan quản lý có vai trò hoàn thiện cơ chế, xác định yêu cầu và hướng dẫn thực hiện; các tổ chức chuyên môn hỗ trợ xây dựng tiêu chuẩn, phương pháp đánh giá và nâng cao năng lực; doanh nghiệp trực tiếp tổ chức cung cấp dịch vụ và kiểm soát chất lượng trong hoạt động hằng ngày.
Việc triển khai cần có trọng tâm. Thay vì áp dụng dàn trải, các địa phương và doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của khách, an toàn, môi trường và hiệu quả vận hành. Sau khi xác định hiện trạng, cần xây dựng kế hoạch cải thiện, phân công trách nhiệm và theo dõi kết quả bằng các chỉ tiêu phù hợp.
Nguyễn Lan Hương
