Trong giai đoạn chuyển đổi mạnh sang môi trường số, tiêu chuẩn quốc tế đang ngày càng được xem là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan quản lý thích ứng với những thay đổi về công nghệ, phương thức kinh doanh và yêu cầu phát triển bền vững. Các tiêu chuẩn mới được xây dựng không chỉ nhằm thống nhất yêu cầu kỹ thuật mà còn góp phần tạo ra những cách thức chung để các hệ thống, sản phẩm và dịch vụ có thể kết nối với nhau.
Trong tháng 9/2026, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) tiếp tục công bố và thúc đẩy nhiều hoạt động liên quan đến xây dựng tiêu chuẩn trong các lĩnh vực mới, trong đó nổi bật là những vấn đề gắn với chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và phát triển bền vững. Xu hướng này cho thấy phạm vi của tiêu chuẩn hóa đang ngày càng mở rộng, từ những yêu cầu kỹ thuật truyền thống sang các vấn đề liên quan trực tiếp đến phương thức vận hành của nền kinh tế hiện đại.
Một trong những thay đổi quan trọng là sự gia tăng của các sản phẩm và dịch vụ dựa trên dữ liệu. Khi sản phẩm được kết nối với Internet, được quản lý bằng phần mềm hoặc tạo ra lượng lớn dữ liệu trong quá trình sử dụng, khái niệm chất lượng không còn chỉ được đánh giá dựa trên đặc tính vật lý. Khả năng bảo đảm an toàn dữ liệu, tính tương thích, độ tin cậy của thông tin và khả năng duy trì hoạt động ổn định cũng trở thành những yếu tố quan trọng.
Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động tiêu chuẩn hóa. Nếu các nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp dịch vụ sử dụng những yêu cầu kỹ thuật hoàn toàn khác nhau, khả năng kết nối giữa các sản phẩm và hệ thống sẽ bị hạn chế. Tiêu chuẩn quốc tế có thể tạo ra một “ngôn ngữ kỹ thuật chung”, giúp các sản phẩm và dịch vụ được phát triển theo những nguyên tắc tương thích hơn.
Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế còn có ý nghĩa trong việc nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Một sản phẩm đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật được thừa nhận rộng rãi sẽ thuận lợi hơn khi tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao. Trong nhiều trường hợp, tiêu chuẩn cũng trở thành cơ sở để doanh nghiệp chứng minh năng lực kiểm soát chất lượng với khách hàng và đối tác.
Từ góc độ quản lý nhà nước, tiêu chuẩn hóa giúp giảm sự khác biệt về yêu cầu kỹ thuật giữa các chủ thể và tạo cơ sở cho hoạt động đánh giá sự phù hợp. Đây là điểm đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các sản phẩm ngày càng có tính liên kết cao. Một sản phẩm công nghệ có thể được thiết kế tại một quốc gia, sản xuất tại quốc gia khác, sử dụng linh kiện từ nhiều thị trường và được phân phối trên phạm vi toàn cầu. Nếu thiếu các yêu cầu chung, việc kiểm soát chất lượng và khả năng tương thích sẽ trở nên khó khăn.
Xu hướng này cũng liên quan trực tiếp đến truy xuất nguồn gốc. Một hệ thống truy xuất không thể hoạt động hiệu quả nếu dữ liệu được tạo lập và trao đổi theo những cách hoàn toàn khác nhau. Định danh sản phẩm, cấu trúc dữ liệu, phương thức trao đổi thông tin và khả năng xác thực đều cần có những nguyên tắc chung để các hệ thống có thể kết nối.
Đây là lý do các tiêu chuẩn về định danh và trao đổi dữ liệu ngày càng có vai trò trong hoạt động truy xuất nguồn gốc. Khi một sản phẩm được nhận diện thống nhất, thông tin về sản phẩm có thể được liên kết với dữ liệu về nhà sản xuất, quá trình lưu thông, tiêu chuẩn áp dụng hoặc các chứng nhận liên quan. Từ đó, truy xuất nguồn gốc có thể phát triển từ một công cụ cung cấp thông tin cho người tiêu dùng thành một hệ thống hỗ trợ quản trị chuỗi cung ứng.
Đối với lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, xu hướng này cũng mở ra nhiều vấn đề cần được nghiên cứu. Các hoạt động văn hóa và thể thao hiện sử dụng ngày càng nhiều thiết bị số, phần mềm, hệ thống quản lý dữ liệu và nền tảng trực tuyến. Trong lĩnh vực du lịch, dữ liệu cũng trở thành một thành phần quan trọng của quá trình cung cấp dịch vụ, từ đặt chỗ, thanh toán đến quản lý trải nghiệm của khách.
Một vấn đề khác ngày càng được chú trọng là phát triển bền vững. Tiêu chuẩn quốc tế hiện không chỉ hướng tới việc nâng cao hiệu suất sản xuất mà còn hỗ trợ các tổ chức đánh giá và giảm tác động môi trường, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao trách nhiệm trong chuỗi giá trị. Điều này có thể tác động đến cách doanh nghiệp thiết kế sản phẩm, lựa chọn vật liệu và tổ chức quá trình sản xuất.
Nguyễn Lan Hương
